-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.250Z)
Қазақстан салмағы 500 грамнан басталатын балаларды қалай күтімге алып, өсіріп-жеткізуді үйренді, отандық неонатологияның негізін қалағандар кімдер және неліктен шала туған сәбилердің ата-аналары үшін әрбір өткен күн кішкентай жеңіске айналады? Дүниежүзілік шала туған балалар күніне орай Shanger.kz Астанадағы Ана мен бала орталығынан фоторепортаж дайындады.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.412Z)
2026 жылдан бастап Дүниежүзілік шала туған балалар күні бұрынғы 17 қарашаның орнына ресми түрде 15 қарашада атап өтіледі. Бұл мереке 2008 жылы Еуропалық жаңа туған нәрестелерге күтім жасау қорының (EFCNI) және ата-аналар ұйымдарының бастамасымен пайда болды. Бастамашылардың бірі - мерзімінен бұрын дүниеге келген үшемінен айырылған Юрген Попп.

Кейінірек, 17 қарашада оның қызы дүниеге келді және бұл күн шала туған балалардың отбасылары үшін үміттің символына айналды. Мереке алғаш рет 2009 жылы атап өтілді. 2025 жылғы мамырда Дүниежүзілік денсаулық сақтау ассамблеясы бұл күнді ресми түрде мойындады, ал 2026 жылдан бастап ол 15 қарашаға ауыстырылды, өйткені 17 қараша жатыр мойны обырын жою жолындағы күреске арналған күн болып белгіленген.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.389Z)
Жыл сайын әлемде шамамен 15 миллион бала мерзімінен бұрын дүниеге келеді, яғни әрбір оныншы нәресте шала туады. Қазақстанда Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, жыл сайын шамамен 20–22 мың шала туған сәби дүниеге келеді.

Отандық неонатологияның тарихы заманауи перинаталдық орталықтар пайда болғанға дейін басталды. Неонатология - жаңа туған нәрестелердің денсаулығымен, өмірінің алғашқы апталарында ауруларды анықтау, емдеу және алдын алумен айналысатын медицина саласы. Онда мерзімінен бұрын дүниеге келген, көптеген ағзалары мен организм жүйелері әлі өздігінен жұмыс істеуге дайын емес балаларға көмек көрсету ерекше орын алады.

Қазақстанда медицинаның осы мамандығының дамуындағы маңызды күндердің бірі 1978 жылғы 1 маусым болды. Сол кезде Алматы мемлекеттік дәрігерлердің білімін жетілдіру институтында неонатология кафедрасы ашылды. Оның алғашқы меңгерушісі медицина ғылымдарының докторы, профессор Тамара Құрманғалиқызы Чувакова болды. Ол отандық неонатологияның негізін қалаушылардың бірі саналады.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.366Z)
Мамандандырылған кафедраның ашылуы тек жаңа туған нәрестелермен жұмыс істеуге тиіс дәрігерлерді даярлаудағы маңызды кезең болды. Неонатология біртіндеп жалпы педиатриялық тәжірибеден бөлініп, ерекше білім мен дағдыларды талап ететін дербес бағытқа айналды.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.343Z)
Тамара Чувакова көп жыл бойы осы мамандықты дамыту, медицина кадрларын даярлау және жаңа туған нәрестелерді күтіп, өсіріп-жеткізу мәселелерімен айналысты. Оның есімі қазақстандық неонатологтардың кәсіби мектебінің қалыптасуымен тығыз байланысты.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.319Z)
Бүгінде бұл медициналық мамандық неонатолог дәрігерлерді, реаниматологтарды, балалар хирургтерін, неврологтарды, офтальмологтарды, мейіргерлерді және басқа да мамандарды біріктіреді. Кішкентай пациенттердің денсаулығы олардың бірлескен жұмысына байланысты. Неонаталдық көмектің дамуындағы ең маңызды кезеңдердің бірі 2008 жыл болды. Сол жылы Қазақстан Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ұсынған тірі туу және өлі туу жөніндегі халықаралық критерийлерге көшті.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.195Z)
Бұған дейін медициналық статистикада жаңа туған нәрестелерді есепке алудың басқа критерийлері қолданылған. Халықаралық стандарттарға көшу жүктіліктің 22-аптасынан бастап, салмағы 500 грамнан кем емес болып дүниеге келген және тірі туу белгілері байқалған балалардың тиісті түрде тіркеліп, қажетті медициналық көмек алуын білдірді.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.297Z)
Бұл шешім денсаулық сақтау жүйесінде елеулі өзгерістер жасауды талап етті. Перинаталдық орталықтар желісі дамытылды, заманауи жабдықтар сатып алынды, жаңа туған нәрестелерді реанимациялау және қарқынды терапияның жаңа әдістері енгізілді, дәрігерлер мен мейіргерлер оқытылды.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.509Z)
Перинаталдық көмекті өңірлендіру ерекше маңызға ие болды. Бұл - мерзімінен бұрын босану қаупі жоғары әйелдер қажетті мамандар мен жабдықтары бар тиісті деңгейдегі медициналық мекемелерге жіберілетін жүйе.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.436Z)
Біртіндеп ата-аналардың балаларды күтіп, өсіріп-жеткізуге қатысуына деген көзқарас та өзгере бастады. Егер бұрын жаңа туған нәрестелердің реанимация бөлімшелеріне кіру қатаң шектелсе, қазіргі тәжірибе медицина қызметкерлерінің отбасымен өзара әрекеттесуіне, ата-аналарды бала күтіміне үйретуге және емшек сүтімен қоректендіруді қолдауға көбірек бағытталып келеді.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.464Z)
Соңғы жылдары Қазақстанда неонаталдық өлім-жітім, яғни өмірінің алғашқы 28 күніндегі нәрестелер өлімі айтарлықтай төмендеді. Ресми деректерге сәйкес, бұл көрсеткіш 2020 жылы тірі туған әрбір мың нәрестеге шаққанда 4,8 жағдайдан 2024 жылы 3,4 жағдайға дейін азайды.

2026 жылғы шілдеде Денсаулық сақтау министрлігі халықаралық бағалауларға сәйкес, 2025 жылдың қорытындысы бойынша неонаталдық өлім-жітім тірі туған әрбір мың нәрестеге шаққанда 3,04 болғанын хабарлады. Бұл - Орталық Азиядағы ең төмен көрсеткіштердің бірі.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.488Z)
Перинаталдық көмектің дамуы жаңа туған нәрестелерді, соның ішінде дене салмағы өте төмен балаларды күтіп, өсіріп-жеткізу нәтижелерін айтарлықтай жақсартуға мүмкіндік берді. Алайда статистикалық көрсеткіштердің артында баланың өмірі өз шешімдері мен кәсібилігіне байланысты адамдардың күнделікті еңбегі тұр.

Дүниежүзілік шала туған балалар күні қарсаңында Shanger.kz Астанадағы University Medical Center Ана мен бала орталығына барды. Мерекеге орай кішкентай пациенттерге «28 петель» клубының Астана-Есіл филиалының еріктілері тоқып берген табиғи жүннен жасалған ақшыл күлгін түсті жиынтықтар - бас киімдер, кеудешелер, шұлықтар мен жамылғылар табысталды. Сапар барысында Shanger.kz жаңа туған нәрестелердің аналарымен де әңгімелесті.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.205Z)
- Дүниежүзілік шала туған балалар күні туралы біз осында, неонатология бөлімшесінде білдік, - дейді Леонның анасы Ләйлә Класс. - Дәрігерлер балалардың жағдайын өте мұқият қадағалайды, ал мейіргерлер - күндіз де, түнде де кез келген уақытта көмекке келуге дайын нағыз суперқаһармандар. Біздің емдеуші дәрігеріміз керемет, ол бізді әрдайым күлімдеп қарсы алады.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.226Z)
- Осында болған уақыт ішінде менің өзімде де адамдарға және балаларға көмектесуге деген үлкен ықылас пайда болды. Біздің сәбиіміз Леон осында өсіп келеді, ал әрбір күн біз үшін жаңа қадам, жаңа жетістік. Біз аз жолдан өткен жоқпыз, бірақ бәрін еңсердік. Барлық ата-аналарға айтқым келеді: сәбиіңізге сеніңіздер, сонда бәрі жақсы болады!

- 2026 жылғы 25 қыркүйекте Астанадағы Ана мен бала орталығында менің сәбиім дүниеге келді, - дейді анасы Қарлығаш Жолдасбек. - Ол жүктіліктің 30-аптасында небәрі 1140 грамм салмақпен туды. Біз үшін бұл өте ауыр әрі қорқынышты кезең болды. Ана ретінде балам үшін қатты уайымдадым, талай рет жыладым.

- Осындай қиын уақытта бізге дәрігерлер, мейіргерлер және сәбиімнің өмірі мен денсаулығы үшін күндіз-түні күрескен бүкіл медицина қызметкерлері қолдау көрсетті. Олардың еңбегіне шексіз ризамын. Қазір сәбиім дәрігерлердің бақылауында ем қабылдауын жалғастырып жатыр.

- 29 қыркүйекте қан қысымым көтеріліп, Ана мен бала орталығына түстім. Ал 30 қыркүйекте шұғыл кесарь тілігінен кейін жүктіліктің 32 аптасы мен 3 күнінде сәбиім дүниеге келді, - дейді анасы Бақытгүл Досымбетова. - Қан қысымымның жоғары болуына байланысты балама оттегі жеткіліксіз түсіп, ол өз мерзімі үшін өте төмен салмақпен, небәрі 1160 грамм болып туды. Алғашқы он күнде ол жаңа туған нәрестелердің реанимация бөлімшесінде жатты.

- 9 қазанда бізді неонатология бөлімшесіне ауыстырды, сол жерде әлі күнге дейін ем қабылдап жатырмыз. Дәрігерлердің арқасында сәбиім айтарлықтай салмақ қосты - 2500 граммға жетті. Біз үшін бұл өте жақсы нәтиже. Бастапқыда балама жүрек ақауы диагнозы қойылған еді. Дәрігерлер оң өзгерістер бар екенін, ақаулардың көлемі кішірейіп жатқанын айтады. Әрине, бұл бізді қатты қуантады.
-1400x933.jpg?2026-11-12T22:48:59.274Z)
- Босанғаннан кейін бір аптадан астам уақыттан бері қызыммен бірге Ана мен бала орталығының неонатология бөлімшесінде жатырмын, - дейді анасы Ұлпан Тоқмұрзина. - Қызымда туа біткен жүрек ақауы бар, сондықтан оған ерекше күтім мен дәрігерлердің тұрақты бақылауы қажет. Мен алғаш рет ана атандым, сондықтан, әрине, жаңа туған нәрестеге күтім жасау тәжірибем болған жоқ. Алғашқы күндер әсіресе қиын болды, өйткені сәбиім медициналық аппараттарға қосылып, қосымша бақылауды қажет етті.
Менде көптеген сұрақтар мен уайымдар пайда болды, кейде тіпті өз балама қалай жақындауды да білмедім. Маған көрсеткен қамқорлығы, қолдауы және еш айыптамай берген кеңестері үшін медицина қызметкерлеріне шын жүректен алғыс айтамын.

- Менің ұлым Елжан мерзімінен бұрын, жүктіліктің 32-аптасында, салмағы 1950 грамм, бойы 48 сантиметр болып дүниеге келді, - дейді анасы Інкәр Қасымова. - Сәбиім ана сүтін зонд арқылы алады, ал тыныс алуы үшін оған қосымша оттегі қолдауы қажет. Шынымды айтсам, шала туған баланың анасы болу оңай емес екен. Әр күн, әрбір кішкентай өзгеріс біз үшін үлкен үміт. Ұлымның әр қимылына, әр тынысына қуанамын. Кейде бойымды қорқыныш билейді, кейде үміт пайда болады. Бірақ ана жүрегі бәрі жақсы болатынына сенуін тоқтатпайды. Ең басты тілегім - ұлым сауығып, құрдастарымен қатар өсіп, дамыса екен.

- Менің ойымша, Дүниежүзілік шала туған балалар күні өте маңызды, өйткені қоғам бұл сәбилердің өмір үшін қандай күрестен өтетінін және олардың аналарына қандай сынақтар түсетінін түсінуі керек. Мен үшін бұл - балалардың төзімділігіне, дәрігерлердің еңбегіне және аналардың сабырына құрмет көрсететін күн. Мұндай әрбір бала - үлкен үміт. Барлық шала туған сәбилерге денсаулық, барлық аналарға шыдамдылық пен күш-қуат тілеймін. Ең бастысы - балаларымыз аман-есен, дені сау болсын!

Материалда шала туған балаларға арналған фотокөрмені ұйымдастырған «28 петель» клубының Астана-Есіл филиалының фотосуреттері мен тоқыма жиынтықтары пайдаланылды. Бүгінде «28 петель» клубының еріктілері неонатология бөлімшелеріне өз қолдарымен тоқылған бас киімдер, шұлықтар, кеудешелер мен жамылғыларды табыстауды жалғастырып, медицина мамандарының еңбегін нақты көмекпен толықтырып келеді.
Shanger.kz редакциясы фототүсірілімді ұйымдастыруға және өткізуге көрсеткен көмегі үшін Гүлнар Тортаеваға, Ботакөз Абентаеваға және Бибігүл Чариповаға шынайы алғысын білдіреді.

Қазақстанда құрылған «28 ілмек» клубы 14 елдің еріктілерін шала туған сәбилерге көмекке біріктірді. Shanger.kz үшін фоторепортажы.

Как в Астане выхаживают недоношенных детей весом от 500 граммов и дают им шанс на жизнь и гражданство. Фоторепортаж Карлыгаш Нуржан для Shanger.kz.

В Алматы прошла акция по вязанию носочков для недоношенных малышей, чтобы подарить им тепло и заботу. Фоторепортаж Карлыгаш Нуржан для Shanger.kz.

«Өмір жылуы» фотокөрмесі Қосшы қаласындағы «28 ілмек» клубының бастамасымен волонтерлер мен қайырымдылық ұйымдарын біріктірді.

Балалар қабылдауындағы шұғыл хирургия: бөгде заттар, күйік, жарақат, дәрігерлермен күрес және ата-аналарға маңызды ескерту.

Түрмедегі аналар мен сәбилердің өмірі, үміт пен күрес туралы репортаж… Фоторепортаж Карлыгаш Нуржан для Shanger.kz
Пікірлер
Әзірше пікірлер жоқ. Пікір қалдырған алғашқы адам болыңыз!