Балаларды құтқару: дәрігерлер сәбилерді қауіптен қорғайды

Статистикаға сүйенсек, 6 жасқа дейінгі әр төртінші бала міндетті түрде бөгде затты жұтады немесе тыныс жолына тартып алады. Vox Populi №1 Балалар қалалық клиникалық ауруханасының шұғыл хирургия бөлімшесіне барды. Өкінішке қарай, бұл бөлімше әрдайым балаларға толы. Осы репортаждың мақсаты — ата-аналарды тағы бір рет ескертіп, күнделікті тұрмыстағы ең қарапайым заттардың өзі қаншалықты қауіпті екенін еске салу.

Жедел жәрдем көлігі балаларды дерлік тоқтаусыз әкеліп отырады. Тәулігіне шұғыл хирургияның қабылдау бөліміне 180–200 бала жүгінеді, ал өткен жылы бұл бөлімшеде 60 931 пациент қаралған, олардың 9 000-ы ауруханаға жатқызылған.

Мұнда тек бөгде заттарды жұтқан балалар ғана емес, әртүрлі жағдайлармен келген балаларды әкеледі. Міне, дәл қазір іш қуысының ашық жарақатымен баланы жеткізді. Бала дереу ота жасау бөліміне жеткізіледі — онда хирургтар, реаниматолог және анестезиологтан құралған команда күтіп тұр.

Қабылдау бөлімінің қарау бөлмелері ешқашан бос тұрмайды.

Булат Мұратұлы Ахметов — №1 ДГКБ-дағы 20 жылдық тәжірибесі бар жетекші хирургтердің бірі. Ол ішінің ауырып, құсып, дене қызуы көтерілген қызды қарап жатыр.
— Қосымша тексеру қажет, аппендицит болуы мүмкін, — дейді Булат Мұратұлы.

Бес жастағы ұл бала балабақшада екі орындық төсектен құлап, шынтақ буынының күрделі сынығымен жеткізілді.

Бала наркозда жатыр. Булат Мұратұлы буынды операциясыз орнына салады. Кейін балаға шина салынады.

Шұғыл хирургияның пациенттері арасында ең кішкентай сәбилер де бар — жарық, күйік, бөгде заттар, түрлі жарақаттар.

Андрей Владимирович Мищенко — балалар нейрохирургі. Бала жабық бас-ми жарақаты күдігімен түсті. Хирург анасынан — жарақат қашан болды, құсу байқалды ма, басы айнала ма — деп сұрайды. Баланы тыныштандыру үшін дәрігер оның деңгейіне тізерлеп отырып, таза қазақ тілінде сөйлеп, жұбата бастады. Кейін белгілі болғандай, Андрей Владимировичтің барлық медициналық жазбалары — «анамнез жинау» — қазақ тілінде жүргізіледі, ал клиникада орыс тілді персоналға аптасына үш рет қазақ тілі сабақтары өткізіледі.

Дәрігерлер балаларды қарап жатқанда, аналар тіркеу бөлімінде құжаттарды толтырып жатыр.

Екінші қабатта реанимация бөлімі орналасқан. Әр палатада балалардың жағдайын бақылап отыратын дежурный дәрігер бар. Бұл бөлімге, тіпті, емшектегі сәбилерге де ата-аналар кіргізілмейді — өйткені мұнда жағдайы өте ауыр, жаңа операциядан өткен балалар жатады және вирустар мен бактериялардың түсу қаупін барынша азайту қажет.

Бір жастағы бала екі инсульттен аман қалған. Қазір комада, жасанды тыныс алу аппаратына қосылған. Дәрігерлер болжам айтпайды, бірақ балалардың миы ерекше компенсаторлық қабілетке ие екенін және үміттің бар екенін айтады.

Реанимациядағы ауыр жағдай: бір жарым жастағы бала үстіне қайнаған су аударып алған, денесінің 50%-ы күйген. Біздің «тірі қала ма?» деген сұрағымызға дәрігерлер:
— Тірі қалады, балалар денесінің 75% күйікпен де аман қалады, — деп жауап береді.

Бала арнайы ауа жастығы бар күйік төсегінде жатыр — бұл ойық жаралардың алдын алу үшін қажет. Бұлар — бөгде заттарды жұтып немесе тыныс жолына тартып қойған балалар, сондай-ақ сірке суы, бензин, марганцовка ерітіндісі немесе аккумулятор қышқылын ішіп, өңеш күйігімен түскендер. Өңеші немесе асқазаны қатты күйген бала іс жүзінде мүгедек болып қалады — тыртықтар қиын жазылады, жиі жарылып, қанайды. Мұндай балаға бірнеше жыл бойы терапия және қатаң диета қажет.

Пациентті бөгде зат күдігімен тексергеннен кейін, оны эндоскопияға дайындайды.

Азамат Амантайұлы Раев — хирург-эндоскопист, ол кезекті пациентті қабылдап жатыр.

— Бұл зонд Израильде жасалған, бізге 8 жылдан бері қызмет етіп келеді, — дейді Азамат Амантайұлы.

— Қазір мониторлармен жабдықталған жаңа буын зондтары бар. Олар қолдануға әлдеқайда ыңғайлы. Эндоскопист бір уақытта өңешті көріп, қысқыштарды басқара алуы үшін жасалған.

3–5 жасқа дейінгі госпитализацияланған балалар ауруханада ата-аналарымен бірге жатады.

Самат Бигалиев 2,5 жасар қызы Сабинамен бірге клиникада.

— Қызым марганцовканың кристалдарын тілімен жалап көріпті, — дейді әкесі. — Дәрігерлердің жедел шараларына — асқазанды жуудан кейін — қызымның өңешінде І және ІІ дәрежелі күйік анықталды. Үйде кішкентай баламыз бар, сондықтан қызыммен бірге осындамын. Сабинаның жағдайы жақсарып келеді, жақында шығарамыз деді.

Махаббат Ақмарова, бір жарым жастағы Рамильдің анасы, олардың бірден №1 ДГКБ-ға түспегенін айтады.

— Екі апта бұрын аудандық емханаға жүгіндік, онда «жедел бронхит» диагнозын қойып, жұқпалы аурулар ауруханасына жіберді, бірақ онда вирустық қабыну жоқ екенін анықтады. Кейін, бөгде зат күдігімен, біз осында келдік.

Клиникалық белгілеріне және баланың жалпы жағдайына қарап, хирургтар тыныс жолында бөгде зат бар екеніне сенімді болды, бірақ рентген ештеңе көрсетпеді. Ананың айтуынша, баланың бронхына алма қабығы түсіп кетуі мүмкін.

Кішкентай Рамиль операциялық бөлме дайын болғанын күтіп, анасымен және әжесімен бірге отыр. Бронхоскопия наркозбен жасалады. Әйелдер қатты уайымдап, көз жасын тыя алмай отыр.

Көбінесе тыныс жолындағы бөгде зат бронхитпен және өкпенің қабынуымен қатар жүреді. Дәрігерлер бронхтардан бірдеңе табамыз деп үміттенді, бірақ Рамиль клиникаға кеш жеткізілгендіктен, бөгде зат өкпеге түсіп кетуі мүмкін деп болжады. Рамиль үш аптадан бері түнде жөтеліп, демігіп жүр. Бұл — оның екінші тексеруі. Қалай болғанда да, бронхтағы шырышты тазарту балаға уақытша ғана жеңілдік береді.

Өкінішке қарай, бұл тексерісте де нәтиже болмады — бөгде зат табылмады.

Баланың анасы бронхоскопия нәтижелеріне қатты күйзелді. Ол дәрігер болмаса да, үмітсіздікпен өз болжамдарын айтады — туберкулезден бастап, астма мен көкжөтелге дейін.

Дінмұхамед Бексәутұлы Рузуддинов, шұғыл хирургия және травматология бөлімінің қабылдау бөлімінің меңгерушісі, өткен жылға қатысты статистикалық деректермен бөлісті.

— 2011 жылы №1 ДГКБ-ға «өңештегі бөгде зат» диагнозымен 90 бала, «бронхтағы бөгде зат» — 55, «өңештің химиялық күйігі» — 87, «асқазандағы бөгде зат» — 10, «тік ішектегі» — 1, «қынаптағы» — 1 бала түсті.

Қабылдау бөліміне кіреберісте өте әсерлі стенд ілулі тұр, онда балалардан алынған түрлі ұсақ заттар көрсетілген...

...ине, түйреуіш, батарейка, магнит, тиын, түйме, қыстырғыш, пластик бөлшектер...

Профессор Капан Тұрсынұлы Тұрсынов клиникада балалардан алынған бөгде заттардың үлкен коллекциясын сақтайды. Ол бұл материалды болашақ хирургтарды оқытуға көрнекілік ретінде пайдаланады. Дәрігерлердің айтуынша, тыныс жолына түскен заттар жұтылған заттардан да әлдеқайда қауіпті, себебі олар тұншығуға, тыныс жолдарының ісінуіне әкелуі мүмкін. Мұндай заттарды алу үшін баланың тынысын бірнеше секундқа толық тоқтату қажет, осы аралықта хирург өте жылдам әрі дәл жұмыс істеуі керек. Трахея мен бронхқа көбіне органикалық заттар — жаңғақ, шемішке, жүгері түседі. Олар ылғалдан ісініп, тыныс жолын бітеп тастайтындықтан аса қауіпті. Пластик әлдеқайда сирек кездеседі.

Кейбір бөгде заттар ішектен ешбір зақым келтірмей шығуы мүмкін. Бірақ көп жағдайда олар ішекте тұрып қалып, бітелу, қабыну және тіндердің жыртылуын (перфорация) тудырады. Бөгде заттардан болған ішек бітелуі балада өте қатты ауырсынумен жүреді. Мұндай зат арнайы зонд арқылы немесе ота кезінде алынады.

Пластмасса немесе органикалық заттар рентгенге көрінбейді. Мұндай жағдайда хирургтар тек өз тәжірибесіне сүйенеді. Бала ауыр халде болса, лапароскопия жасалады — кіндік арқылы ішекке лапароскоп енгізіліп, бөгде заттың бар-жоғы анықталады. Расталса, бөгде затты алып тастау үшін іш қуысын ашу операциясы жасалады.

Батарейкалар аса қауіпті — олар асқазанға түскен бойда тез тотығады. Әсіресе ұсақ батарейкалар қатерлі: олардың құрамындағы заттар асқазан қабырғаларын күйдіріп, эрозия мен ойық жара тудырады.

3 сантиметрлік болт баланың асқазанынан эндоскопиялық зонд арқылы сәтті алынды. Рентген суретінде бөгде зат анық көрінеді.

Жұтылған тиындар, өкінішке қарай, әрқашан өздігінен шықпайды. Бұл балалар ішегінің құрылым ерекшеліктеріне байланысты. Олар да бітелу, қабыну және перфорация тудырады.

Магниттер кішкентай әрі домалақ көрінгенімен, өте қауіпті. Олар ішектің әр бөлігіне түсіп, бір-бірін қатты тартып, қысылған жерде тіндердің өлуіне және ішектің тесілуіне әкеледі. Тіпті бір ғана магнит те қауіпті — ол киімдегі металл элементтерге (белдік ілгегі сияқты) тартылуы мүмкін. Хирургтар магниттердің зиянын оқпен жарақат алумен салыстырады: іш қуысын ашу, ішекті тігу, перитонит.

Неокуб (Buckyball) — балалар үшін ең қауіпті ойыншықтардың бірі. Ол неодим, темір және бордан жасалған. Неодим магниттері өте күшті — бірнеше шарик молотокты ұстап тұра алады. Баланың ішегіне түскенде магниттердің бір-біріне қандай күшпен тартылатынын елестету қиын емес.

Бұл шариктер ішекте дөңгелек тізбекке айналып, қатты ауырсыну, құсу, температура көтеріліп, баланы өте ауыр жағдайға әкеледі.

Журналист Анастасия Ахметова осы ойыншықтардың қаншалықты қауіпті екенін өз тәжірибесінде көрді. Екі ай бұрын оның екі жастағы қызы 10 магнитті жұтып, шұғыл операцияға түсті. Бұл клиникада «Неокуб» магниттерін жұтып қойған балаларға жасалған үшінші операция болды. Бір жарым жыл бұрын Анастасия бес жастағы ұлына бұл ойыншықты сатып алған кезде қорапта жасына байланысты ешқандай шектеу болмаған. «Ақылды ойыншықтар» бөліміндегі сатушы да қауіп туралы ескертпеген. «Ата-аналар мұндай күшті магниттердің ішекте бір-біріне тартылуы мүмкін екенін білмейді», — дейді Анастасия. Қайғылы жағдайдан кейін ол үйдегі барлық магниттерді тастап жіберген. Бұл репортаждан кейін Қазақстанға бұл ойыншықты әкелетін компания сайттарында жас шектеуі мен ескерту орналастырады деп үміттенеміз.

Дәрігер Булат Мұратұлы ауыр жағдайда түскен қызды қарап, рентгеннен металл шариктердің тізбегін көрісімен — оның магнит екенін бірден түсінген. Лапароскопия кезінде кіндік арқылы зонд енгізіліп, ішектің тесілуі анықталды. Дәрігер бөгде затты дереу алып тастау үшін шұғыл іш қуысы операциясын жасады. Лана 5 күн реанимацияда, 10 күн хирургия бөлімінде болды, бір жарым ай қатаң диетада болды. Қазір қыздың жағдайы жақсы.

Ал мынау — 3 жастағы Пейтон Бушнеллдің суреті. Ол 37 магнитті шарикті жұтқан. Ата-анасы баланың іші ауырды деп ойлаған, бірақ рентген баланың ішегінде жабық магнит тізбегін көрсеткен.

Материалдың түпнұсқа нұсқасы Voxpopuli.kz порталында жарияланған (2023 жылы жабылғанға дейін). Автор Карлыгаш Н. тарихи және деректі материалдарды сақтау мақсатында мәтін мен фотоларды жеке архивтен қайта қалпына келтірді.