Өnergy Kitchen: мәзірді медицина мамандарымен әзірлейді

Тамақтану жөніндегі кеңестерге жұрттың күмәнмен қарауы түсінікті: нутрициологтардың ұсынымдары әрдайым зерттеуге сүйене бермейді, ал олардың уәдесін тексеру қиын. Nazarbayev University ғалымдары тағамды ғылым қалай зерттейтінін және пайдалы ас ұсынудың жолдарын көрсетуді ұйғарды. NU Impact Foundation қолдауымен Өnergy креативті хабында Өnergy Kitchen эксперименттік гастрономиялық кеңістігі ашылды.

16 қыркүйекте кеңістік ұйымдастырушылары қонақтарды пайдалы таңғы астан дәм татуға шақырды. Оларға тамақтану саласындағы зерттеушілердің қатысуымен әзірленген мәзір таныстырылып, адамның медициналық көрсеткіштерін ескеретін жеке тамақтану бағдарламаларын жасау жоспары айтылды.

Хабтың креативті директоры Әлібек Батыров Өnergy құрамында алты зертхана бар екенін айтты. Соның бірі тағамға арналған және Nazarbayev University Медицина мектебімен бірлесіп жұмыс істейді.

- Мұнда біз culinary medicine тұжырымдамасын дамытып жатырмыз, - дейді Әлібек. - Өnergy Kitchen-ге кез келген адам келіп, жалпы мәзірден тағам таңдай алады. Екінші формат та бар - жеке тамақтану жоспары. Алдымен маман адаммен сөйлесіп, ауру тарихын жинайды және қандай тексерулер қажет екенін анықтайды. Қонақ талдауларды қай жерде тапсыратынын өзі таңдайды. Мейрамхана одан табыс таппайды. Біреуге аз ғана зерттеу жеткілікті болуы мүмкін, ал басқа адамға генетикалық зерттеу де қажет болуы ықтимал. Содан кейін алынған мәліметтер негізінде жеке тамақтану жоспары жасалады. Бұл ретте тек тағамға деген талғам ғана емес, медициналық көрсеткіштер, соның ішінде созылмалы аурулар да ескеріледі.

- Мұндай бағдарламаға бір ғана баға атау мүмкін емес. Құны нақты адамға қандай тексерулер қажет болатынына байланысты. Мейрамхана жақында ашылды, жеке бағдарлама әлі толық іске қосылған жоқ. Оның нәтижесін бағалауға болатын қонақтар әзірге жоқ.

- Жеке рацион жасағанда мамандар медициналық көрсеткіштермен қатар адамның өнімдерді қалай қабылдайтынын да ескеруді жоспарлап отыр. Мысалы, брокколиді алайық. Бір адамға оның дәмі ұнайды, ал екіншісіне тым ащы болып көрінеді. Мұндай қабылдау генетикалық ерекшеліктерге де байланысты болуы мүмкін. Тағамның қасиетіне оны әзірлеу тәсілі мен ингредиенттердің үйлесімі де әсер етеді. Сондықтан өнімді таңдау ғана емес, оны қалай дайындау да маңызды.

Дамытуды жоспарлап отырған тағы бір бағытымыз - жоспарлы операцияға дейінгі және одан кейінгі кезеңде пациенттердің тамақтануы. Бұл өмір бойы ұстанатын диета емес, белгілі бір мерзімге арналған рацион. Ол пациенттің жағдайы мен жасалатын операцияны ескере отырып таңдалады.

NU Impact Foundation басқарма төрағасы Саят Нюсупов қордың хаб пен Медицина мектебі арасындағы ынтымақтастықты не үшін қолдағанын түсіндірді. Мақсат - зерттеу нәтижелерін іс жүзінде қолдануға болатын алаң құру.

- Біз ғылыми жұмыстың нәтижелерін адамдар келіп көре алатын кеңістікке шығарғымыз келді, - дейді Саят Нюсупов. - Мұнда тағамнан дәм татуға, ал болашақта өз денсаулығының жағдайына сай ұсыным алуға болады. Біз үшін бұл әрі мейрамхана, әрі зерттеу алаңы. Университет мамандары бұл жобаға бірнеше жыл бойы дайындалды. Қазір жеке тамақтану бағдарламасы мен оны ұйымдастыру тәртібін пысықтап жатырмыз.

Nazarbayev University Медицина мектебінің ассистент-профессоры Мей Йен Чан бұл тақырыпқа Қазақстанға келгеннен кейін қызыға бастағанын айтты. Сабақ беріп жүргенде ол студенттердің дәрістен жиі сұранатынын байқаған.

- Әуелде «Дәрістерім қызықсыз ба?» деп ойладым, - дейді Мей Йен Чан. - Көп жылдан бері сабақ беремін, сондықтан студенттердің неге жиі сұранатынын анықтағым келді. Сөйтсем, олар жерлеу рәсімдеріне барады екен. Бірінің атасы мен әжесі, енді бірінің ата-анасы қайтыс болған. Олардың арасында жүрек-қан тамырлары ауруларынан көз жұмғандар да болды. Осыдан кейін Қазақстан мен Орталық Азиядағы тамақтанумен байланысты денсаулық мәселелерін зерттей бастадым.

- Осы оқиғалар аймақ тұрғындарының тамақтануын зерттеуді мен үшін жеке маңызы бар іске айналдырды. Университеттегі командаммен бірге Орталық Азияда үйреншікті рационды зерттеу үшін өнімдер, тағамдар және порция мөлшері туралы жергілікті деректер жинай бастадым. Енді өзіміз осы жерде жинаған мәліметтерге сүйене аламыз. Олар адамдардың күнделікті не жейтінін зерттеуге көмектесіп, келесі зерттеулерге негіз болады.

- Жұмысымыздың бір нәтижесі - Орталық Азия тағамдарының цифрлық атласы. Оған бешбармақ, палау мен мантыны қоса алғанда, порциясы өлшенген 115 тағам мен сусын түрін енгіздік. Атлас желінген порцияның мөлшерін бағалауға көмектеседі, бірақ бір ғана фотосуретке қарап тағамның нақты калориясын анықтау мүмкін емес. Үйдегі рецепттер мен қолданылатын ингредиент мөлшері әртүрлі болады.

- Жобаға Nazarbayev University-дің медицина, компьютерлік ғылым, жасанды интеллект және инженерия мамандары бірге қатысып жатыр. Біз нақты нені зерттейтінімізді және бұл білімнің қалай қолданылатынын адамдарға түсіндіру мен үшін маңызды. Мұнда келуші кеңістікті көріп, біз айтып отырған тағамнан дәм тата алады.

Тамақтану зерттеулеріне, цифрлық технологияларға және денсаулыққа бағытталған дербес тәсілдерге арналған NutrIX 2026 халықаралық конференциясында Орталық Азия зерттеушілері жинаған деректерді ұсынып, шетелдік ғалымдармен ынтымақтастықты талқылаймыз.

Сөз сөйлеулер аяқталғаннан кейін пресс-таңғы ас қонақтары Өnergy Kitchen тағамдарынан дәм татып, әсерлерімен бөлісті.

- Кейбір тағамдарға қарап, олардың неден жасалғанын бірден түсіне алмадық, - дейді журналист Александра Власова. - Бірі таныс, бірі өзгеше екен. Бізге бұл жерде тағамдар тамақтану мамандарының қатысуымен әзірленетінін, ал болашақта әр адамға жеке мәзір, тіпті жеке таңғы ас жасауға болатынын айтты. Астанада мұндай тәсілмен жұмыс істейтін кафе әлі кездестірмедім.

- Қазақстандықтар әртүрлі тамақтанады. Біз дәстүрлі қазақ асын жақсы көреміз, ал жастар фастфудты жиі таңдайды. Бәрі асығыс, үйде ас әзірлеуге әркімнің уақыты жете бермейді. Біз балаларға әртүрлі тағамды татып көрудің не үшін маңызды екенін түсіндіріп, оларға пайдалы ас дайындауға тырысамыз. Меніңше, жастар мұндай кафелерге де қуана келер еді. Бірақ көп нәрсе бағаға байланысты. Бағасы қолжетімді болса, мұндай таңғы ас олар үшін фастфудқа балама бола алады.

- Бізде қазақстандықтардың күн сайын таңғы, түскі және кешкі асқа не жейтініне осынша көңіл бөлетін орындар көп емес, - дейді Atameken Business журналисі Руслан Идрисов. - Тамақтану мәселесіне саналы түрде қарау керек. Бұл тақырыптың айналасында күмәнді кеңестер көп. Адам өз рационын түсінгісі келсе, дәлелді медицинаға сүйенгені маңызды. Сондықтан мұнда Nazarbayev University зерттеушілерінің жұмыс істейтіні мен үшін мәнді.

- Мен шпинат қосылған сырниктердің дәмін таттым. Олар үйреншікті сырниктерге ұқсамайды, дәмі жай ғана басқа. Өзіме ұнады. Тамақтану дағдысын өзгерту үшін кейде бұрыннан үйренген дәмге деген талғамды қайта қарауға тура келетін шығар. Мен бұл бастаманы қолдаймын және қазақстандықтардың мұндай жерлерге жиірек келгенін қалар едім.

- Дәмін татып үлгерген тағамдарымның бәрі жаңа дайындалған әрі дәмді болды, - дейді TAJ Magazine бас редакторы Мәдина Қасыбаева. - Мұнда ерекше үйлесімдер бар, дегенмен барлық тағамды әлі байқап үлгермедім.

- Әсіресе нәзік жасыл муссы бар эклер ұнады. Оның неден жасалғанын әлі таба алмадым. Бізге бұл жерде адамның көрсеткіштерін ескере отырып тамақтану жоспарын құру көзделгенін айтты. Маған осындай жеке тәсіл ұнайды.

- Асығыс жүріп аздап қана тамақтансам да, тойғанымды сезіндім, - дейді The Astana Times бас редакторы Жанна Шаяхметова. - Тағамдардың ұсынылуы ұнады. Өнімдер өте балғын, ал астың өзі жеңіл көрінді. Кейбірі буға пісірілгендей әсер қалдырды, сонымен бірге дәмді екен.

- Астанада осындай орын ашылғанына қуаныштымын. Тамақтану мәдениеті мен күнделікті ас ішу дағдылары мен үшін өте маңызды. Мұнда ағзаның ерекшеліктерін ескеріп мәзірді қалай жасайтыны қызықтырады. Қажетті заттарды ең алдымен қоспалардан емес, әртүрлі тағамнан алуды және тамақтану тәртібін сақтауды жөн көремін.

- Күнжіттен жасалған шелпек маған қатты ұнады, - дейді журналист әрі UGC-креатор Назгүл Талипова. - Осындай өнімдерді дүкеннен сатып алып, үйде де жей алсақ жақсы болар еді. Үйде әрдайым ойлағанымыздай ас әзірлеуге уақыт табыла бермейді. Сондықтан дайын тағам сатып алу мүмкіндігі де маңызды.

- Студенттердің донер сататын жерлерде жүрек жалғап жүргенін жиі көремін. Оқу орнының жанында таңдауы көбейіп, жас кезінен тамақтануына көбірек көңіл бөле алса жақсы болар еді. Мұндай орындар арнайы іс-шара қонақтарына ғана емес, күн сайын тамақтанатын жер іздейтін адамдарға да қолжетімді болғанын қалаймын.