
2026 жылғы 7 қарашада Қазақстанның республикалық әскери баспасөзінің тарихы бастау алатын «Қызыл әскер» газетінің алғашқы саны жарық көргеніне 97 жыл толды. Осы уақыт ішінде әскери басылымдар майдан газеттері мен көшпелі баспаханалардан заманауи интернет-порталдарға дейінгі жолдан өтті. Алайда цифрлық технологиялардың дамуы мынадай сұрақ туындатады: баспа әскери баспасөзін сақтап, журналистерді далалық жағдайда жұмыс істеуге даярлау қажет пе?
Қазақстан әскери баспасөзінің тарихы: «Қызыл әскерден» «Сарбазға» дейін

«Қызыл әскер» газетінің алғашқы саны 1929 жылғы 7 қарашада жарық көрді. Оның тарихымен қазақ ақыны Ілияс Жансүгіровтің, А. Лекеров пен А. Қошымовтың есімдері байланысты. Басылым әскери қызметті, қорғаныс мәселелерін және қазақ жастарын әскерге шақыруға даярлау барысын жариялап отырды.

1969 жылғы 1 қарашада Алматыда Орта Азия әскери округінің «Боевое знамя» газеті шыға бастады. Оның тілшілері жауынгерлік дайындық, әскери оқу-жаттығулар, гарнизондардағы қызмет және әскери бөлімдердің қызметі туралы жазды.

Тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан өзінің әскери баспасөз жүйесін қалыптастыруға кірісті. Министрлер Кабинетінің 1992 жылғы 14 желтоқсандағы қаулысымен «Қазақстан сарбазы – Воин Казахстана» газеті құрылды. Алғашқы саны 1992 жылғы 16 желтоқсанда жарық көрді. Кейін басылым «Сарбаз» деп аталды. Редакцияда Қазақстан Қарулы Күштерінің қалыптасуын, әскери білім берудің дамуын, жауынгерлік дайындық пен халықаралық ынтымақтастықты жариялаған әскери журналистердің бірнеше буыны еңбек етті.

Қазақстанның басқа да күштік құрылымдары өздерінің ведомстволық газеттерін шығарады: ҰҚК Шекара қызметі – «Отан сақшысы – Часовой Родины», Ұлттық ұлан – «Қалқан». Бұл басылымдардың да көпжылдық тарихы бар. Олар әскери бөлімдердің қызметін, жауынгерлік дайындықты, күнделікті әскери қызмет пен әскери дәстүрлерді жариялап келеді.
Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарындағы Қазақстанның әскери журналистері

Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында қазақ тілінде 16 газет пен екі журнал жарық көрді. Мұндай деректерді журналистика тарихын зерттеуші Сағымбай Қозыбаев келтіреді. Қазақтілді майдан баспасөзіне арналған зерттеулерде жүзден астам журналист пен редакция қызметкері аталады.

Қазақ тіліндегі басылымдар әртүрлі майдандарда шығарылды. Мысалы, Батыс майданында - «Қызыл әскер ақиқаты», Брянск майданында - «Жауды жоюға», Калинин майданында - «Жауға қарсы аттан», Волхов майданында - «Майдан ақиқаты».

Газеттер майдандағы жағдай туралы мәліметтерді, ресми хабарламаларды, әскери қызметшілердің хаттарын, жауынгерлік дайындық пен әскери бөлімшелердің тәжірибесі туралы материалдарды жариялады.
Панфилов дивизиясының «Отан үшін» газеті - ұлттық тілдегі алғашқы майдан газеті

Қазақ майдан журналистикасының тарихында Иван Панфилов атындағы 8-гвардиялық атқыштар дивизиясының «Отан үшін» газеті ерекше орын алады. Оның редакциялық қызметімен Қасым Шәріпов, Павел Кузнецов, Леонид Макеев, Жекен Жұмаханов және Диханбай Қосановтың есімдері байланысты.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Қасым Шәріпов ҚазТАГ пен республикалық «Социалистік Қазақстан» газетін басқарды, сондай-ақ Қазақстан Журналистер одағы басқармасының алғашқы төрағасы болды.

Майдан тілшілері жеркепелер мен көшпелі редакцияларда жұмыс істеп, материалдарды тікелей әскери бөлімшелерден жинады. Баспахана жабдықтары автокөліктермен тасымалданды, ал дайын газеттер алдыңғы шептегі әскери қызметшілерге жеткізілді.
Қазіргі Қазақстанға баспа әскери газеттері қажет пе?

Бейбіт уақытта интернет-порталдар, әлеуметтік желілер мен мессенджерлер ақпаратты баспа газеттеріне қарағанда жедел таратуға мүмкіндік береді. Алайда далалық жағдайда цифрлық байланыс арналары қолжетімсіз болып қалуы мүмкін.

Бұған инфрақұрылымның зақымдануы, электр қуатының үзілуі, интернеттің болмауы және мобильді құрылғыларды пайдалануға қойылатын шектеулер себеп болады. Мұндай жағдайларда баспа әскери газеті, ақпараттық бюллетень немесе жауынгерлік парақша әскери қызметшілерге ресми ақпарат жеткізудің қосымша арнасы бола алады.

Қағаз басылымды оқу үшін интернетке қосылу немесе қуаты бар электрондық құрылғы қажет емес. Сонымен бірге оны дайындау мен жеткізу редакцияның, баспахананың және тарату жүйесінің жұмысына байланысты.
Әскери газеттерде не жарияланады?

Әскери баспасөз тек ақпараттық қана емес, ағартушылық қызмет те атқарады. Ресми хабарламалар мен ел және армия жаңалықтарынан бөлек, газеттерде әскери саясат пен қауіпсіздік, жауынгерлік дайындық, тактика, қару-жарақ пен әскери техниканы пайдалану және оларға техникалық қызмет көрсету мәселелері туралы материалдар жарияланады. Әскери медицинаға, әскери қызметшілердің құқықтары мен әлеуметтік қорғалуына, ақшалай қамтамасыз ету мен тұрғын үй мәселелеріне ерекше назар аударылады. Газеттер сондай-ақ әскери бөлімдердің тарихы, ардагерлер, армиялық дәстүрлер және гарнизондардағы күнделікті қызмет туралы баяндайды.

Мұндай мақалалар әскери мамандардың қатысуымен дайындалып, ресми оқу құралдарын, техникалық нұсқаулықтар мен тәлімдемелерді толықтыра алады.
Қазіргі қарулы қақтығыстарда баспа баспасөзі қалай пайдаланылады?

Қазіргі қарулы қақтығыстар аймақтарында әскери қызметшілер үшін баспа газеттері, ақпараттық бюллетеньдер мен жауынгерлік парақшалар әлі де қолданылып келеді.

Әскери баспасөздің ұйымдастырылған жүйесі болған жағдайда басылымдардың шығу мерзімділігі белгіленеді, ал оларды тарату нақты бөлімшелердің қажеттіліктерін ескере отырып жоспарланады. Газеттің кезекті санын дайындау ғана емес, оны оқырмандарына уақытында жеткізу де маңызды.

Мұндай басылымдардың мазмұнына қолбасшылықтың ресми хабарламалары, ел мен армия жаңалықтары, әскери қызметшілер туралы материалдар, сондай-ақ оқу және анықтамалық жарияланымдар кіреді.

Жауынгерлік дайындық, әскери медицина, техниканы қауіпсіз пайдалану және оған қызмет көрсету мәселелеріне ерекше назар аударылуы мүмкін. Баспа материалдары байланыс шектеулі жағдайда тексерілген мәліметтерді жеткізуге мүмкіндік береді және кәсіби ақпараттың басқа көздерін толықтырады.
Қазақстан үшін әскери редакциялар мен журналистерді сақтау неге маңызды?

Бейбіт уақытта баспа әскери баспасөзі ақпараттық жұмыстың екінші кезектегі бағыты ретінде қабылдануы мүмкін. Алайда редакциялардың, тілшілер желісінің және мамандандырылған журналистерді даярлау ісінің қысқаруы кәсіби дағдылар мен ұйымдастырушылық тәжірибенің жоғалу қаупін тудырады.

Төтенше жағдай немесе қарулы қақтығыс кезінде баспа ақпараттық материалдарына қажеттілік қысқа мерзімде туындауы мүмкін. Оларды шығару үшін даярланған журналистер, редакторлар, беттеуші мамандар, жабдықтар, жолға қойылған редакциялық рәсімдер мен жеткізу арналары қажет болады.

Әскери баспасөздің толыққанды жүйесін бірнеше күн ішінде қалпына келтіру іс жүзінде мүмкін емес. Сондықтан кәсіби кадрларды, техникалық базаны және баспа басылымдарын шығару мүмкіндігін сақтауды ақпараттық дайындықтың бір бөлігі ретінде қарастырған жөн.

Қазақстан Қарулы Күштерінің ақпараттық дайындығының бір бөлігі ретінде. Практикалық шешім ретінде жедел интернет-порталдарды әскери бөлімдерге, оқу бөлімшелеріне және далалық жағдайларға арналған мерзімді баспа басылымдарымен ұштастыруға болады.

Әскери баспасөзді сақтау тек 97 жылдық кәсіби дәстүрді жалғастыру ғана емес. Ең алдымен, бұл үйреншікті цифрлық байланыс арналары қолжетімсіз болған жағдайда әскери қызметшілерді сенімді ақпаратпен қамтамасыз ету мүмкіндігі туралы мәселе.
Материалда Voxpopuli.kz фотоархивінен алынған суреттер пайдаланылды. Фотосуреттердің авторы Карла Нур.
![Пограничники Казахстана на ночном посту: жизнь, служба и охрана границы с Китаем]6 граница Казахстана, пограничники, служба, безопасность, армия, Челах, Аркан-Керген, восточный Казахстан, военные, Shanger.kz, Карлыгаш Нуржан](/api/media/file/DSC_4687-600x399.jpg?2025-10-29T18:38:40.035Z)
Қазақстан шекарашыларының түнгі қызметі, олардың өмірі, күнделікті тіршілігі және «Арқан-Керген» трагедиясынан кейінгі естеліктері.

«Арыстан» лицейіндегі бір күн: тәртіп, оқу, спорт, дрондар, домбыра және Қазақстанның түкпір-түкпірінен келген қарапайым ұл балалардың есейуі.
Пікірлер
Әзірше пікірлер жоқ. Пікір қалдырған алғашқы адам болыңыз!