Маңғыстау студенттері өз идеяларын нақты бизнеске айналдырды

Маңғыстау облысында «Тәлімгер» бағдарламасы аясында, Тимур Құлыбаевтың Halyk қорының қолдауымен ұйымдастырылған Talpyn.Halyk 2025 студенттік бизнес-идеялар бойынша өңірлік байқауы аяқталды. Үш айдың ішінде өңір колледждерінен қатысқан 77 студенттік команда өтінім беруден бастап нақты өндірісті іске қосуға дейінгі толық жолдан өтті. Жержаңғақ пастасы, қайта өңделген пластиктен жасалған экологиялық брусчатка, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған ағаш пазлдар — бұл жобалар бүгінде алғашқы нәтижелерін беріп отыр: табыс әкеліп, әлеуетті инвесторларды тартуда. 19 желтоқсанда өткен марапаттау рәсімі өңірдің бизнес-ландшафтын ғана емес, жастардың өздерін де өзгерткен байқаудың қорытындысын шығарды.

Talpyn.Halyk 2025 байқауы Қазақстанда кәсіпкерлік білім беруді өңірлік деңгейде дамытудың алғашқы кешенді бағдарламасы саналатын «Тәлімгер» пилоттық жобасының бір бөлігі ретінде басталды. Қатысушылар үш минуттық бейнеролик жолдап, бизнес-канвас толтырып, іріктеудің үш кезеңінен өтті. 77 өтінімнің ішінен 26 жоба финалға шықты. Байқаудың басты ерекшелігі — тек идея ұсынумен шектелмей, өндірісті іске қосу, өнімді сату, жергілікті компаниялармен келісімшарттар жасау және бренд қалыптастыру.

— Мен өзім 11 жылдан бері кәсіпкермін, ал жастармен жұмыс істеп жүргеніме 15 жыл болды, — дейді «Тәлімгер» жобасының кәсіпкерлік бағыттағы бас методологы Бибігүл Шайхиева. — Байқаудың алғашқы кезеңінде мен колледждерді өзім аралап, студенттермен сөйлестім, үйреттім, оқыттым. Мен әрдайым жастармен жұмыс істеуге ынталымын, олардың осында болашағы болғанын қалаймын. Біздің байқауға Бейнеу ауданынан, Қарақиядан, Ақтаудан, Жаңаөзеннен келген студенттер қатысты. Бүгін жастарды қолдауға тек ұстаздары мен достары ғана емес, ата-аналары да келді. Үш айдың ішінде қатысушылар қатты өзгерді, өздеріне деген сенімі артты.

— Колледж басшылары: «Бұрын сабырлы, үлгілі студент еді, ал жоба барысында өзгеріп, көшбасшыға айналды», — деп айтып жатыр. Байқау студенттерді жігерлендірді, ал олар өз кезегінде ата-аналарын, колледждерін, тәлімгерлерін жігерлендірді. Ата-аналар мен ұстаздар келіп, алғыстарын білдіруде: «Балалар бізге энергия береді, бұл — керемет әсер». Әр жобаны, әр қатысушыны жатқа білемін. Біз әр жоба үшін жанкүйерміз.

— Жартылай финалдан кейін студенттерге өз идеяларын жүзеге асыру үшін бар болғаны бір ай уақыт берілді. Қазір бізде қағаздағы эскиздер емес, дүкен сөрелерінде тұрған нақты брендтер бар. Осы жоба үшін мен жастарды жақсы көретін, оларды шын қолдайтын әрекеттегі кәсіпкерлерді арнайы тарттым. Біз жергілікті банктердің, билік өкілдерінің, «Атамекен» ҰКП-ның, өңірлік кәсіпкерлердің қатысуымен он адамнан тұратын комиссия құрдық. Олар болашақта студенттік бизнес-жобаларды қолдайтын болады.

— Мен 18 жасымнан бері кәсіпкерлікпен айналысамын, — дейді кәсіпкер, меценат және «Кәсіпкерлік негіздері» оқулығының авторы Елдос Айбеков. — Зауыттар, цехтар, қоқыс өңдеу, логистика, Қытайдағы қоймалар болды. Қазір білім беру саласындамын, тәжірибемді колледждерге енгізіп жатырмын. Өткен жылы жазған оқулығым Білім министрлігінің мақұлдауын алып, өңірлерде енгізілуде. Оны жазу үшін алты ай бойы 500 кәсіпкермен кездестім, олардың ішінде үш долларлық миллионер және 30-дан астам мультимиллионер бар.

— Колледжге оқу барысында ашылатын әлеуеті зор жастар келеді, мен сол әлеуетті ел экономикасына бағыттағым келді. 77 ұсыныстың ішінен біз нақты өндірісті бастап кеткен жобаларды іріктеп шығардық. Менің ойымша, сәтті кейстердің бірі — «Көктем» компаниясымен бірлескен Nut Ell жобасы. Бұл жобаның шағын және орта бизнесте әлеуеті бар.

— Қазақстанда сапалы жержаңғақ пастасын табу қиын, — дейді екінші орын иегері Тыныштық Нұржан. — Байқауға қатысуды маған колледждегі жетекшім ұсынды. Ол менде идея мен бизнес-жоспар бар-жоғын сұрады. Менің жобам Nut Ell деп аталады. Жобаның негізгі идеясы — соңғы жылдары халық арасында тәттіге тәуелділіктің күшеюі және тамақтану әдеттерінің өзгеруімен байланысты. Мен осы мәселенің алдын алуға өз үлесімді қосуды қаладым. Өзім жержаңғақ пастасын жақсы көремін, алайда сапалы әрі табиғи пастаны дүкендерден табу қиын, сондықтан оны өзім өндіруге шешім қабылдадым. Осылайша мен бұл жолға келіп, жобамды дамыта бастадым.

— Nut Ell — жоғары сапалы жержаңғақтан, зиянды қоспасыз дайындалатын табиғи паста. Табиғи құрамының арқасында бұл өнімді барлық жастағы адамдар, соның ішінде қант диабеті диагнозы бар адамдар да тұтына алады. Қазіргі таңда мен жобам сәтті дамып келеді деп есептеймін.

— Wood Puzzle идеясына біз лазерлік станокпен ойнап, бір-бірімізге сыйлық жасап жүргенде келдім, сол кезде «неге пазл жасамасқа?» деген ой туды, — дейді Жоғары политехникалық колледждің 4-курс студенті Нұрлыбай Төлеген. — Осыдан кейін нарықты зерттей бастадым. Кәдімгі пазлдарға бәсеке бар, олардың түрі көп. Ал инклюзивті балаларға арналған дамытушы ойыншықтар өте аз. Куратормен ақылдаса отырып, ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған пазлдар жасайтын болдық.

— Ойыншықтардың 70 пайызы пластиктен, қалған 30 пайызы поликарбонаттан, әйнек пен керамикадан жасалады. Ал ағаш ойыншықтар 1 пайыздан да аз. Біз екі балабақшамен келісімшарт жасауға жақынбыз. Оларға ойыншықтарды сынақ ретінде бергіміз келеді, олар өздері насихаттайды — бұл өзіндік жарнама болады. Қазір өнімді Instagram мен WhatsApp арқылы сатамын. Үш айдың ішінде шамамен он ойыншық саттық. Үлкен көлемде жеткізуге ұсыныстар болды, қазір айына 100–150 ойыншық шығаруға мүмкіндігіміз бар деп ойлаймын. Колледж бізге өндіріс үшін станокты жалға береді. Бір ойыншықтың өзіндік құны — 4 500 теңге, ал біз оны 8 000 теңгеге сатамыз. Маржиналдылығы — 3 500 теңге. Әзірге барлық табыс дамуға жұмсалуда.

Суретте: Абдрахман (оң жақта) ағасы әрі Green Pave жобасындағы серіктесі Абдрахиммен бірге.

— Менің жобам Green Pave деп аталады, ол экология бағытына арналған, — дейді Жаңаөзен қаласындағы Сервис және жаңа технологиялар колледжінің 1-курс студенті Әділбек Абдрахман. — Қазіргі уақытта пластик қалдықтарының көлемі үнемі өсіп келеді, ал Қазақстанда оларды қайта өңдеу деңгейі төмен. Сондықтан мен бұл жобаны қоршаған ортаны қорғау мақсатында таңдадым. Жобаның мәні — пластик қалдықтарын қайта өңдеу. Пластик ұсақталып, балқытылып, қиыршық таспен араластырылады, содан кейін осы қоспадан экологиялық брусчатка дайындалады. Осылайша біз қоршаған ортаны қорғауға өз үлесімізді қосамыз. Маңғыстау облысы туристік өңір болғандықтан, бұл өнім экологияға ғана емес, туризмді дамытуға да пайдалы болуы мүмкін. Бұл брусчатканы жеке үйлердің аулаларында, тротуарларда, жаяу жүргіншілер жолдарында, қоғамдық кеңістіктерде және жол құрылыстарында пайдалануға болады.

— Біз алдын ала келісімшарт, ниет туралы келісім жасадық. Болашақта өндіріс іске қосылған жағдайда жеке кәсіпкерлік бұл өнімді сатып алуға дайын екенін білдірді. Біз сынақ өнімін шығарып, оны тәжірибеде тексердік. Брусчаткадан бөлек, қайта өңделген пластиктен үйге арналған жабындар мен бордюрлер де жасауға болатынын сынап көрдік. Қазіргі таңда жоба дамып келеді және мен оның әлеуеті зор деп санаймын.

— Маңғыстау облысында тек біздің колледжде ғана балық өндірісіне қатысты мамандық бар, сондықтан мен осы бағытты таңдадым, — дейді Түпқараған гуманитарлық-кәсіптік колледжінің 2-курс студенті Бекзат Балтабай. — Менің Түпқараған Fish жобам вакуумдық қаптама арқылы балықты қайта өңдеу технологиясына негізделген. Бұл технология өнімнің сапасын сақтап, сақтау мерзімін едәуір ұзартады. Бұл жоба маған көптеген мүмкіндік берді, осы арқылы жаңа достар таптым. Бұл идеяны өткен жылдан бері ойлап жүрдім және түрлі байқауларға қатыстым, алайда дәл «Тәлімгер» жобасы маған нақты даму мүмкіндігін берді. Ұйымдастырушыларға үлкен алғыс айтқым келеді.

— Байқау туралы маған жетекшім Ғафура Жекешева айтты, — дейді Технологиялық колледждің 3-курс студенті Искендирова Жансая. — Ол маған сенді. Біздің ұсынысымыз — сұлулық салоны қызметтері. Мен бұл салада бұрыннан жұмыс істейтіндіктен, осы бағытты әрі қарай дамытуды жөн көрдік. Жобамыздың ерекшелігі — біз салонда жұмыс істемейміз, клиентке өзі ыңғайлы жерге барып, алдын ала жазылу арқылы қызмет көрсетеміз. Instagram парақшамыз бар, сол арқылы тапсырыстар қабылдаймыз. Қазірдің өзінде 150-ден астам клиентіміз бар. Алдағы алты–он екі айда демеушілер тауып, жобаны үш өңірге кеңейтуді жоспарлап отырмыз.

— Біздің жоба — колледждің ішінде типография мен кеңсе тауарларын сату, — дейді Шет тілдері колледжінің 2-курс студенті Жанерке Мерген. — Бұл студенттер мен оқытушыларға үнемі қажет. Практика кезінде көп материал басып шығару керек болады, ал бұл қымбат. Сондықтан осы жобаны іске қосуды ұйғардық. Қазір біз екінші курс студенттеріне практикаға арналған папкалар жасап береміз, үшінші курс студенттеріне жұмыстарын басып шығарамыз. Оқытушыларға таратпа материалдар басып береміз, олар көп қағаз жұмсайды.

Суретте: Асель серіктестері Каусар Қашебаева және Айгерім Бердімен бірге.

— Бұған дейін оқытушымыз бізді түрлі байқауларға қатыстырып, кейбірінде жеңіске жеткенбіз, — дейді Технологиялық сервис колледжінің студенті Асель Аймурзаева. — Сондықтан бұл байқауда да өз күшімізді сынап көрдік. Қазіргі таңда басты мәселелердің бірі — fast fashion, яғни тез өзгеретін мода мен сапасыз маталар. Біздің жобамыздың мәні — клиенттер өздерінің джинсысын немесе басқа киімдерін әкеледі, ал біз оларды клиенттің қалауы бойынша жаңа стильде қайта тігеміз. Біз негізінен джинсы матамен жұмыс істейміз, себебі ол берік әрі ұзаққа шыдайды. Осылайша саналы тұтыну мәселесін шешуге үлес қосамыз. Бір айдың ішінде шамамен 15 бұйым тіктік. Бағалар жұмыс көлеміне байланысты, кейбір бұйымдарды 50 мың теңгеге саттық.

— Менің ойымша, Talpyn.Halyk 2025 — өте керемет байқау, себебі ол бізге көптеген мүмкіндік берді, достар табуға, тәжірибелі мамандармен араласуға, білім алмасуға жол ашты және ең бастысы — өз идеяларымызды практикада жүзеге асыруға мүмкіндік берді.

Суретте: Карлыгаш Kiiz Art жобасындағы серіктесі Алихан Сырымов және кураторы Айкумис Айтжанова. Kiiz Art жобасы бірінші орынды иеленді.

— Біздің жобамыз Kiiz Art деп аталады, — дейді Мурат-жырау Сенгирбекұлы атындағы колледждің 4-курс студенті Карлыгаш Қонысбай. — Қазіргі таңда көптеген үйлерде нейлон, вискоза секілді жасанды материалдардан жасалған иран кілемдері қолданылады. Мұндай бұйымдар жылуды сақтамайды және аллергиялық реакциялар тудыруы мүмкін. Ал біздің өнімдер 100 пайыз табиғи қой жүнінен жасалады, аллергия тудырмайды және тек табиғи бояулармен боялады. Біздің бұйымдар қазақтың ұлттық сәндік-қолданбалы өнеріне жатады, жобаның негізгі мақсаты — қазақ ұлттық өнерін жаңғырту және кеңінен насихаттау.

— Қазіргі таңда біздің өнімдер «Бақ Бол» дүкенінде сатылуда, бұл дүкен халық қолөнері бұйымдарын сатуға маманданған. Қазақтың сәндік-қолданбалы өнері бүгінде қарқынды дамып келеді, адамдар үйлерін ұлттық стильдегі паннолармен, кілемдермен, ою-өрнекті бұйымдармен безендіре бастады. Осы бағытты әрі қарай дамыту, ұлттық стильді ұмытпау және қазақ халқының өнерін сақтау үшін біз өз бизнес-жоспарымызды ұсындық. Жоба аясында біз текемет, ала теру, шашбау және ұлттық стильдегі декоративті паннолар дайындаймыз.

Суретте: Аяулым серіктесі Перизат Бақтыбаева және жоба кураторы Мадина Есеновамен бірге.

— Біздің жоба макулатура мен пластик қалдықтарын жинап, оларды арнайы қайта өңдеу пункттеріне тапсырумен байланысты, — дейді Жаңаөзен қаласындағы Каспий жоғары педагогикалық және салалық технологиялық колледжінің 2-курс студенті Аяулым Избасарова. — Сонымен қатар біз макулатураны таза қағаз парақтарына қайта өңдеп, одан блокноттар жасап, қазылар алқасына тараттық. Бұдан бөлек, пластикті жіпке айналдыру мүмкіндігін де қарастырып жатырмыз. Колледж біздің бастамамызды қолдап, келісімшарт жасап, макулатураның алғашқы партияларын берді, осылайша жобаның алғашқы әрі тұрақты серіктесіне айналды. Алғашқы табысымыз 40 мың теңгені құрады, бұл біз үшін өте маңызды бастама болды. Алдағы уақытта жобаны кеңейтіп, басқа өңірлерде де дамытуды жоспарлап отырмыз.

Суретте: Гүлнұр Pink Point Table Tennis жобасындағы серіктесі Ернар Асанғали және жоба жетекшісі Ажар Абдуллаевамен бірге.

— Мен өзім үстел теннисімен әуестенетіндіктен, осы бағытты әрі қарай дамытуды шештім, — дейді «Каспий өңірі Болашақ» колледжінің 1-курс студенті Гүлнұр Абдигапурова. — Біздің Pink Point Table Tennis жобамыз жастар арасында спортты насихаттауға, салауатты өмір салтын қалыптастыруға және бос уақытты тиімді пайдалануға бағытталған. Қазіргі таңда біз бұл жобаны колледж базасында директордың қолдауымен іске асырып жатырмыз. Алғашында бір-екі студентке тегін сабақ өткіздік, кейін бір сағатын 500 теңгеден ақылы еттік.

— Мен бірден қатысуға шешім қабылдадым, себебі менде дайын идея бар еді, — дейді Қарақия кәсіби колледжінің 2-курс студенті Нұрбақыт Сейсенбай. — Жобамның мақсаты — көшеттерді қолжетімді бағамен сату. Болашақта бұл бағытты ауқымды деңгейде дамытқым келеді. Мысалы, Қытайда өсімдіктерді селекциялау мен гибридтеу жақсы дамыған, сол тәжірибені Қазақстанда қолданғым келеді. Еліміздің Дубай секілді жасыл әрі көркейгенін қалаймын, тіпті шөлейт аймақтарда да гүлденген аумақтар жасалып жатыр. Әрине, бірден бүкіл Қазақстанды өзгерту мүмкін емес, сондықтан туған өлкемнен бастағым келеді. Жобаны іске асыру үшін маған 890 мың теңге қажет болды. Қазіргі таңда нақты серіктестер немесе келісімдер жоқ, алайда болашақта инвестиция тарту жоспарым бар.

— Бұған дейін анам балмұздақ бизнесіне грант ұтып алған, алайда вафельді рожок шығаратын жеке өндіріс болмағандықтан, ісі тоқтап қалды, — дейді Жаңаөзен техникалық-кәсіптік колледжінің 3-курс студенті Ақтілек Жұмагелді. — Сол кезде «неге рожоктарды өзім өндіріп, сатпасқа?» деген ой келді. Жобаны іске асыру үшін алдымен арнайы жабдық сатып алып, өндірісті жолға қою қажет. Жобаны дамытуға шамамен бір миллион теңге керек. Қазір әзірге дайын клиенттер мен қол қойылған келісімдер жоқ, себебі ең алдымен аппараттарды сатып алып, процесті бастау қажет.

— Менің жобам «Үміт» деп аталады, және бүгін Гран-при иегері атанғаныма өте қуаныштымын, — дейді Маңғыстау өнер колледжінің 4-курс студенті Бақытнұр Нұрланбек. — Жобамның идеясы жеке өмірлік тарихыма байланысты, ол кіші сіңліммен байланысты. Сіңлімде ЗПР диагнозы бар, сондықтан мен ата-аналарға онлайн форматта көмектескім келеді. Бұл оларға қаржысын үнемдеуге әрі балаларымен көбірек уақыт өткізуге мүмкіндік береді. Осылайша «Үміт» жобасының идеясы пайда болды.

Talpyn.Halyk 2025 байқауы — бір реттік акция емес, жүйелі жұмыстың бастауы. Тимур Құлыбаевтың Halyk қоры мен «Тәлімгер» бағдарламасы Маңғыстау облысының тәжірибесін Қазақстанның басқа өңірлеріне кеңейтуді жоспарлап отыр. Ал студенттер үшін бұл байқау бизнес саласына апарар жолдағы флагманға айналып, олардың табысты бастамалары өңір мен ел экономикасының дамуына үлес қоспақ.