IT Fest 2025 Алматыда: табыс әкеле бастаған идеялар

Өткен аптада Алматыда балалардың мүмкіндіктері туралы түсінікті түбегейлі өзгертетін мектеп-студенттік IT Fest 2025 өтті. Мұнда ересектер жастарға сабақ бермейді, керісінше, мектеп оқушылары мен студенттер жобаларын қорғап, идеялар ұсынып, компьютерлік ойындарда жарысып, берілген тапсырмалар бойынша жүйелерді бұзып әрі қорғап, өз стартаптарын сахнада-ақ сатып жатады. IT Fest-тің басты ерекшелігі – мұнда қатысушылар тек өздерін көрсетіп қана қоймай, нақты келісімшарттар жасай алады. Мәселен, студенттердің бірі презентациядан кейін өзінің жобасын сатып жіберді, жюри мүшесі: «Мен сенің жобаңды сатып аламын!» – деп дауыстаған кезде.

IT Fest МУИТ 2009 жылдан бастап өткізіп келе жатқан студенттік хакатоннан өсті. Ол кезде бұл төрт жүзге жуық студент қатысатын шағын ішкі формат болатын, ал фестиваль HackDay деп аталып, небәрі бірнеше секцияны біріктірді. Уақыт өте келе бағдарламалауға робототехника, киберспорт, киберқауіпсіздік, кино және видео, дизайн, анимация және спорттық бағдарламалау қосылып, фестиваль бүкіл елдегі жас әзірлеушілерге арналған үлкен платформаға айналды.

– Ең үздік студенттер мен олардың жұмыстары ақшалай сыйақы алады, – дейді Halyk қайырымдылық қорының басқарушы директоры Нариман Әбілшаиков. – Сыйақы қоры тоғыз миллион теңгені құрайды, былтыр фестивальге екі мыңға жуық IT студенті мен маманы қатысқан, биыл үш мыңға жақындады, және бұлар – бүкіл елдің ең үздіктері.

– Бүгінде мемлекет IT-білімге басқа техникалық мамандықтармен бірдей басымдық береді, және бірнеше жылдан кейін Қазақстанда қаржылық әрі әлеуметтік жағынан маңызды жаңа компаниялар пайда болуы мүмкін. Қазір еліміздің өз «единороги» – капитализациясы бір миллиард доллардан асатын Higgsfield AI бар. IT Fest сияқты іс-шаралар жаңа, кем түспейтін жобалардың пайда болуына көмектеседі деп үміттенеміз.

– Біз фестивальге бірнеше студенттік жобамызды әкелдік, – дейді КБТУ студенті Әлімжан. – Master Safe атты роботтандырылған қолымыз бар, ол джойстик сияқты жұмыс істеп, объектілерді қашықтан басқаруға мүмкіндік береді. Өз дрондарын құруға бағытталған жобалар қатары да бар, студенттер корпустарын өздері басып шығарып, құрылғыларды құрастырып, баптайды. Магистратурада қазір Қазақстанның қолжетімсіз аймақтарына медикамент жеткізу жүйесін әзірлеудеміз, және мұндай жобалар балаларға өз идеяларының шынайы мәселелерді шеше алатынын көрсетеді.

– Біздің компания үш тілдегі нұсқаулықтары бар оқу жиынтықтарын Қазақстанда шығарады, – дейді Alash Electronics өкілі Айтен Бексұлтан. – Платформаларымыз оқушылар мен студенттерге код жазып, блоктар құрастырып, модельдер жасап, қарапайымнан күрделіге қарай өтуге мүмкіндік береді. Біз бірінші сыныптан он бірінші сыныпқа дейінгі оқушылармен, сондай-ақ университеттер мен колледждермен жұмыс істейміз. Компанияға төрт-ақ жыл болды, бірақ жылдық таза табыс қазірдің өзінде жүз миллион теңгеден асады, әрі отандық жиынтықтарға сұраныс жыл сайын өсуде.

– Біздің он командамыз бар, барлығы Қазақстанның әртүрлі қалаларынан келген, және тек жоғары сынып оқушылары, – дейді робототехника секциясының қазылар мүшесі, «Аркона» компаниясының техникалық директоры Игорь Мошников. – Балалар машинаның корпусын талапқа сай жобалап, микроконтроллермен жинап, оны компьютерден немесе телефоннан басқаруға бағдарламалайды. Біз негізгі нұсқаулықтар береміз, бірақ ең бастысы – олардың шығармашылық танытып, шешімдерді өздері іздеуі. Бүгінгі ойыншық машиналар ертең нақты инженерлік жүйелердің прототипіне айналуы әбден мүмкін.

Бағдарламаның жеке блогы әскери қызмет пен IT университетінің өзара жұмысын дамытуға арналған. IT Fest аясында Құрлық әскерлері Әскери институты мен Astana IT University арасында ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. Құжат әскери-патриоттық жұмыста тәжірибе алмасуды, ғылыми жобалар мен гранттық бағдарламаларға бірлесіп қатысуды, сондай-ақ робототехника мен ұшқышсыз техника қолданылатын қазіргі заманғы әскери әрекеттер әдістері бойынша ақпарат алмасуды көздейді. Әскери институт қызметтік сипаттағы оқу материалдарын ұсынады, ал AITU киберқауіпсіздік, автоматтандырылған басқару жүйелері және геоақпараттық технологиялар саласындағы экспертизасымен бөліседі.

– Виртуалды киберполигон – бұл біздің әскери кафедрамыздың өз әзірлемесі, – дейді Astana IT University Әскери кафедрасының қызметкері Ануар Аскаров. – 2023 жылдан бері полигон базасында киберқауіпсіздік бойынша практикалық сабақтар мен жарыстар өткіземіз, жауынгерлік жағдайларды модельдеп, студенттерге шабуыл мен қорғауға қатысты нақты тапсырмалар береміз. Екі жыл ішінде бірнеше турнир өткіздік және әр жолы тапсырмалар күрделене түсуде. Қазір бірінші және екінші курс студенттеріне жасанды интеллект компоненті бар тапсырмаларға басымдық берілген жаңа турды дайындап жатырмыз, себебі балалар технологиялар қарқынды өзгеретін жағдайда жүйелерді қалай қорғау керектігін түсінуі керек.

Arystan командасы – киберқауіпсіздік секциясында, «Арыстан» мамандандырылған лицейі.

Киберқауіпсіздік секциясында жүз алпысқа жуық команда онлайн және офлайн форматта бір мезетте физикалық киберполигонын – Астанадағы институт ішінде орналасқан смарт-сити макетін – бұзуға тырысады. Студенттер инфрақұрылымның әр элементіне шабуыл жасап, әр сәтті шабуыл үшін ұпай алады және маңызды жүйелерді қорғауды үйренеді. Бұл жарыстар жас мамандарға қылмыстық жауапкершіліксіз қауіпсіз ортада бұзу және қорғау тәжірибесін алуға мүмкіндік береді.

IT Fest-тің жеке бағыты – КБТУ белсенді дамытып жатқан ойын индустриясы.
– Келесі оқу жылынан бастап КБТУ-да жаңа мамандық – ойын әзірлеуші ашылады, – дейді КБТУ GameLab кіші ғылыми қызметкері Назым Жұмабаева. – Бұл Орталық Азиядағы ақпараттық технологиялар мектебі базасында іске қосылатын алғашқы төрт жылдық білім беру бағдарламасы. Бұған дейін Қазақстанда видеоййын әзірлеуге арналған толыққанды білім болмаған.

Жұмабаева GameLab зертханасы әзірлеп жатқан Қазақстан тарихына арналған квест-ойынды көрсетеді. Онда ойыншы қазақ хандығы, сақ дәуірі және қазіргі Қазақстан кезеңдеріне қатысты деңгейлерді таңдайды, осылайша ойын процесі арқылы ел тарихын терең сезініп, оған елігеді.

Фестивальдегі киберспорт тек турнирлермен ғана емес, ұйымдастырушылардың сараптамасымен де ұсынылған.
– IT Fest аясында біз Counter Strike 2, Dota 2 және футбол симуляторы EA FC 24 бойынша студенттік турнир өткіземіз, – дейді Almaty Cyber Games өкілі Бахтияр Зараев. – Тимур Құлыбаевтың Halyk қоры киберспортты белсенді қолдайды, соның арқасында Қазақстан турнирлер саны мен деңгейі бойынша Еуропа мен ірі халықаралық алаңдарға жақындай бастады. Әлемдік чемпионаттардағы жүлде қоры ондаған миллион долларға жетеді, және бұл бұрынғыдай балалар ойыны емес, қазіргі заманғы ірі индустрия. Егер Қазақстанда жеткілікті турнирлер мен жүйелі қолдау болса, біздің ойыншылар да бұл салаға толыққанды кіре алады.

– Қазір жарысқа дайындық жүріп жатыр, мен шамамен алты айдан бері қатысып жүрмін, әзірге ең базалық деңгейдемін, – дейді Алматы мемлекеттік сервис және технологиялар колледжінің студенті Алтаир Ережепов. – Мен үшін киберспорт мақсат емес, уақытты командамен бірге өткізудің жолы. Тауға шығу, жорықтар және адамдармен тікелей қарым-қатынас мен үшін әлдеқайда маңызды.

Фестивальді жандандырып тұрған жарқын кейіпкерлердің бірі – МУИТ символы саналатын қарақал кейпіндегі студент.
– Менің атым Арыстанбек Жортуыл, МУИТ-тің бірінші курс студентімін. Қарақал – дала сілеусіні, еркін жабайы аң, және оның бостандығы мен дербестігі біздің символ таңдауының негізінде жатыр. Мен бұл костюмді киюге келістім, себебі елімізде IT саласының дамуына үлес қосқым келеді және фестиваль қонақтарына жақсы көңіл-күй сыйлағым келеді.

IT Fest аясында жүзге жуық команда қатысқан ауқымды хакатон өтті. Мектеп оқушылары мен студенттер үш адамнан бірігіп, арнайы сайтта тіркеліп, команда атауын ойлап тауып, жиырма төрт сағат ішінде шешімнің прототипін әзірледі. Тапсырмалардың бірі Қазақстан ЖОО-ларына арналған дата-хаб болды: қатысушыларға үш өлшемді турлар және академиялық бағдарламалар туралы ақпарат бар университеттер каталогы сайттын құру қажет еді. Хакатонның қосымша ұйымдастырушысы AI Talents Almaty болды, олар қатысушыларға сараптамалық қолдау көрсетіп, марафон бойы барлық командаларды сүйемелдеп отырды.

Келесі тапсырманы «Қазақтелеком» компаниясы ұсынып, жеңімпазға бір жарым миллион теңге көлеміндегі сыйлық тағайындады — бұл қаражатты компания сайтынан техника сатып алуға жұмсауға болады. Қатысушылар қай тапсырманы орындайтынын өздері таңдады, мектеп оқушылары мен студенттер бөлек бағаланды, ал жобаны қорғауға бірнеше минут қана берілді — осы уақыт ішінде олар жюриді өз идеясының өміршеңдігіне сендіруі тиіс еді.

Кино және видео бағыты да фестивальде назардан тыс қалмады — мұнда IT университеттерінің командалары қысқа мерзім ішінде берілген тақырыпқа фильм түсіру бойынша жарысты.

– Бүгін IT Fest-та әртүрлі университеттердің студенттері жарты күн ішінде түсіріп үлгерген жұмыстарын көрсетуде, – дейді Salem Entertainment медиа компаниясының диджитал-продюсері Тимур Қабылғазы. – Жюри хронометражды, тақырыпқа сәйкестікті, техникалық күрделілікті, монтажды, дыбысты, жарықпен жұмысты және көркем деңгейін бағалайды. Барлық фильмдерде міндетті түрде жасанды интеллект элементі болуы тиіс: бұл сюжеттік шешім болуы да мүмкін, монтаждағы әдіс болуы да мүмкін. Маған әсіресе МУИТ-тің Final Cut командасы және Astana IT University ұсынған, отбасылық және қоғамдық зорлық-зомбылық тақырыбын көтерген жұмыс ұнады.

Фестиваль қонақтары – министрлік өкілдері, медиа, косплей қауымдастықтары және ірі компаниялардың мамандары. Олар IT Fest-ке сырт көзбен қарап, саланың даму динамикасын және соңғы жылдары студенттер мен оқушылардың қаншалықты өзгергенін бағалайды.

– Біздің міндетіміз өте көп, сондықтан жылдамырақ қозғалуымыз қажет, – дейді ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі Дмитрий Мун. – Қазақстан БҰҰ онлайн-қызметтер индексі бойынша әлемде оныншы орында, сондай-ақ ең қуатты суперкомпьютерлік жүйелер рейтингінде 86-орынға шықты. Алдағы үш жылда цифрландыру тау-кен өндірісі, ауыл шаруашылығы және басқа да күрделі салалардағы процестердің тиімділігін айтарлықтай арттыра алады, ал IT Fest сияқты фестивальдер бұл өзгерістерді жүзеге асыратын мамандарды даярлауға көмектеседі.

– Даму қарқыны бойынша қазіргі таңда Қазақстан заманауи білім беру саласының көшбасшыларының бірі, – дейді «Алға Қазақстан» арнасының жүргізушісі Иван Червинский. – Ел жоғары білімнің халықаралық хабына айналып келеді, әлемнің жетекші университеттері Қазақстанда филиалдарын ашуда, ал қазақстандық мектеп оқушылары бірнеше жыл қатарынан робототехника бойынша әлем чемпиондары атанып жүр. Мұнда ұлттық мінез де, жаңа технологияларды тез қабылдайтын білім беру жүйесінің икемділігі де бар, оған қоса Halyk қорының «Auyl Sport» сияқты жобалары шағын ауылдардағы балаларға да халықаралық мүмкіндік аша алатынын көрсетеді.

Маргарита (сол жақта) өз косплей командасымен.
– Студенттердің шығып, өз жұмыстарын көрсетуі немесе жүлде алуы өте керемет, – дейді косплей қауымдастығының қатысушысы Маргарита. – Бүгінгі күні интернет-банкингтен бастап ірі зауыттарды басқаруға дейін барлық процестер ақпараттық технологияға тәуелді болғандықтан, цифрландыруды дамыту қажет. Адамдар тұрмысында роботтар қауіпті жұмыстарды алмастыруы тиіс, ал болашақта әр отбасында жеке көмекші роботтар пайда болады. Қазақстанның өз андроидын жасауға мүмкіндігі болса, оны міндетті түрде іске асырған жөн.

Фестиваль қорытындысы бойынша әр секцияның жеңімпаздары анықталды. Жеңімпаз командалар ақшалай сыйлықтар мен МУИТ және КБТУ-дың білім беру гранттарын алды, ал үздік жобалар серіктестердің қолдауымен әрі қарай дамытуға ұсынылды.

Кейбір қатысушылар өз жобаларын қорғау барысында жаңа клиенттер тапты. Кино және видео секциясының жеңімпаздары ерекше назарға ие болды — олар IT студенттерінің тек бағдарламалап қана қоймай, маңызды әлеуметтік мәселелерді кино тілімен жеткізе алатынын дәлелдеді.

– Біздің басымызда идея болды және көп нәрсе істей алатынымызға сенімді болдық, бірақ уақытымыз өте аз болды, – дейді АИТУ студенті Ілияс Майдан. – Біздің командамыз әке мен бала қарым-қатынасы туралы күрделі тақырыпты әдейі таңдады. Біз әкені біржақты антагонист ретінде көрсеткіміз келмеді, әр адамның өз рөлі мен өз жарасы бар екенін жеткізгіміз келді. Сюжетті танысымыздың шынайы оқиғасынан алдық. Фильм түсіруге туыстарымыз көмек беріп, актер болды. Киноиндустрияда жасөспірімдерге арналған фильмдер мен сериалдар жетіспейді, ал IT Fest сияқты алаңдар жас режиссерлерге әлеуметтік маңызы бар кино жасай алатынын көрсетуге мүмкіндік береді.

IT Fest 2025 Қазақстандағы толық цифрландыру енді абстрактылы стратегия емес, шынайы өмір екенін көрсетеді — мектеп оқушылары мен студенттер қазірдің өзінде маңызды әрі пайдалы IT-жобалар жасап жатыр. Ең бастысы, қоғам және NNEF, Halyk сияқты қорлар университеттер, IT-клубтар және IT-фестивальдер арқылы жастарды қолдауды жалғастыруы тиіс. Ал кім білсін, бәлкім жақын болашақта Қазақстаннан ғарышқа туристік кемелер ұша бастар, және көп ұзамай отандық андроидтардың жаппай өндірісі пайда болар.