Digital Bridge 2025: Қазақстанның цифрлық серпілісі

Астанада өткен Digital Bridge 2025 халықаралық форумы 500-ден астам стартапты, 500-ден көп инвесторлар мен бизнес-ангелдерді, технологиялық кәсіпкерлерді және жетекші корпорациялардың өкілдерін жинады. Бұл Орталық Азиядағы ІТ саласындағы ең ауқымды шара және Қазақстанның цифрлық трансформацияның жаңа кезеңіне дайын екенін көрсетеді. Экологиялық шығарындыларды бақылаудан бастап су қауіпсіздігі жүйелеріне, ауруларды AI арқылы диагностикалаудан финтех-шешімдер мен білім берудегі инновацияларға дейін форумда алдағы жылдары экономиканың маңызды салаларын өзгерте алатын жобалар ұсынылды. Digital Bridge 2025 жай ғана идеялар көрмесі емес, шынайы коллаборациялық платформа болды, онда университеттер мен бизнес арасында серіктестіктер құрылып, практикалық енгізуге арналған командалар қалыптасты. Ұйымдастырушылардың айтуынша, форумның басты артықшылығы — көптеген жобалардың сынақ кезеңінен өтіп, масштабтауға дайын екенін көрсетуі. Біздің тілші форумға барып, қатысушылармен және стартап авторларымен сөйлесіп қайтты.

– Біз экологиялық шығарындыларды бастапқы өлшеуден бастап қорғалған деректерді жеткізуге және кейінгі визуализацияға дейін өлшенетін, тексерілетін және болжанатын ететін ақпараттық-талдамалық платформаны жасаймыз, – дейді AITU Индустрия 4.0 ҒЗО жетекшісі Ілияс Қазанбаев. Архитектура «сенсорлар — қауіпсіз арна — блокчейн — аналитика» байланысына негізделген. Біз екі түрлі эмиссияны тіркейміз: атмосфераға және жер бедеріне/су объектілеріне түсетін шығарындылар. Телеметрияны шифрлап, оны өзгертуге келмейтін реестрге жазамыз, осылайша көрсеткіштерді бұрмалауды толық болдырмаймыз. IQAir деңгейіндегі шетелдік сервистерден айырмашылығы, олар қаланың жалпы фонын ғана бақылайды, ал біз нақты стационарлық ластаушы көздермен жұмыс істейміз және қоғамдағы басты сұраққа жауап береміз: «Дәл кім ластап отыр?». Қазір платформа пилоттық кезеңде. Идентификация және қысқа мерзімді болжам модельдері ғылыми еңбектерде жарияланған, алгоритмдерді өндірістік кодқа көшіру жүріп жатыр, есептілік модулі кеңеюде. Далалық контур бойынша серіктес — Promonolit, олардың өлшеу кешендері елдің негізгі бөлігін жабады, ал біз деректерді қауіпсіз жеткізу мен сквозная аналитика қабатын қосамыз. Нәтижесінде мемлекет дереккөздерді атрибуциялаумен және заңды түрде маңызды деректер трассировкасымен біртұтас «прозрачная витрина» алады; бизнес — комплаенс пен жоспарлауға арналған құрал; қоғам — экологиялық саясат үшін дәлелді база. 2025 жылдың соңына дейін біз интеграцияны және ауқымды апробацияларды аяқтаймыз. Дашбордтардан бөлек кәсіпорындар мен аймақтар бойынша сценарийлік болжамдар, шекті көрсеткіштен асқанда автоматты хабарламалар және мемлекеттік органдарға арналған API пайда болады. Мақсат қарапайым әрі прагматикалық: бытыраңқы өлшеулерді жауапкершілік жүйесіне айналдыру, мұнда сандар кез келген ақталудан жылдамырақ сөйлейді.

– Біздің құрал мектептер мен әлеуметтік мекемелерге балаларды қорғауға көмектеседі, – дейді Protector AI жетекшісі Жасұлан Салыбаев. Protector AI жүйесі толықтай Қазақстанда әзірленген және агрессивті мінез-құлық пен буллингті анықтау үшін жасанды интеллектті қолданады. Жүйе орнатылған бейнекамераларға қосылып, бейнеағындарды нақты уақытта өңдейді, ал қауіпті әрекеттер тіркелген жағдайда жауапты тұлғаларға – завучқа, директорға немесе күзет қызметкерлеріне – қысқа бейнеүзіндімен бірге автоматты түрде хабарлама жібереді. Хабарламалар платформа арқылы, мобильді қосымша арқылы және қорғалған Telegram арнасы арқылы жіберіледі. Соңғы алты айда біз жүйені масштабтауға шықтық: ол қазірдің өзінде 60 мекемеде жұмыс істейді, оның ішінде Петропавл қаласындағы барлық 35 мектеп, бес балабақша және он әлеуметтік мекеме бар. Тек алғашқы айдың өзінде 250-ге жуық инцидент тіркелді — зиянсыз ойыннан бастап, әлеуетті қауіпті жағдайларға дейін. Бірнеше жағдайда дер кезінде жіберілген хабарлама оқушылардың денсаулығына төнген қауіпті алдын алуға мүмкіндік берді. Біз мектептерге құрал ұсынамыз, ал әрі қарайғы әрекеттер олардың ішкі ережелері бойынша және қажет болған жағдайда құқық қорғау органдарының қатысуымен шешіледі. Мен мұндай жүйелер елдегі барлық білім беру мекемелерінде стандартқа айналуы тиіс деп санаймын, өйткені мәселе балалардың қауіпсіздігі туралы болып отыр.

– Коммуналдық ресурстарды тұтынуды ашық әрі рационалды еткіміз келеді, – дейді ESEP AI мобильді қосымшасының теңқұрушысы Александр Корецкий. – Біздің жоба су есептегіштерінен алынған деректерді талдап, ақауларды немесе жабдықтың дұрыс жұмыс істемеуін көрсететін аномалияларды анықтайды. Мұндай мәселелер анықталған жағдайда біз тұтынушыларға да, коммуналдық кәсіпорындарға да ұсыныстар береміз. Бұл ақауларды жедел жоюға, есептеулерді нақтылауға және шығындарды азайтуға мүмкіндік береді. Біз Астана мен Көкшетаудағы коммуналдық қызметтермен жұмыс істейміз. Пайдаланушы қосымшада егжей-тегжейлі статистиканы көреді, ал ауытқулар анықталған кезде уақытында әрекет ете алады. Ағымдағы нәтижелер көрсеткендей, біздің шешім суды тұтынуды 12%-ға қысқартып, тұрғындарға шамамен 20 миллион теңге үнемдеуге көмектесті. Жоба бастапқыда жеке бастама ретінде жасалғанымен, қазірдің өзінде ресурстарды тиімді пайдалану жөніндегі мемлекеттік бағдарламалардың бөлігі бола алатынын дәлелдеді. Қазір шешім ГКП «Астана Су Арнасы» ұйымына интеграцияланып, белсенді қолданылуда. Тек соңғы айдың өзінде 300 жабдық жиынтығы орнатылып, қосымша 5 000-нан астам рет жүктелді.

– Біз суды энергия немесе қаржы сияқты дәл басқаруға мүмкіндік беретін жүйе әзірлеп жатырмыз, – дейді AITU Индустрия 4.0 ғылыми-зерттеу орталығының зерттеушісі Мұхтар Оразбай. Біздің AquaGeo жобасы су ресурстарын тиімді мониторингтеу және болжау үшін жасалуда. Бұл әсіресе Жамбыл облысының аграрлық секторы үшін маңызды, өйткені трансшекаралық су мәселесі өте өткір тұр. Жүйе үш өзара толықтыратын әдіске негізделген: тәулік бойы жұмыс істейтін және 24/7 режимінде деректер жіберетін су нысандарындағы датчиктер; ашық спутниктік және метеодеректерді талдау арқылы болжам жасау; сондай-ақ төтенше жағдайларда, мысалы, су деңгейінің күрт өзгеруі немесе су тасқыны қаупі кезінде дрондарды пайдалану. Өнім әлі де жетілдіру кезеңінде, бірақ оның базалық функциялары тестіленіп, тәсілдің тиімділігін растады. Біздің алғашқы серіктесіміз — өңірдің суару жүйелерін басқаратын «Қазводхоз» РМК филиалы. AquaGeo тек деректерді тіркеуге ғана емес, оларды нақты басқару құралына айналдыруға, су тапшылығын алдын алуға, суаруды жоспарлауға және азық-түлік қауіпсіздігін қолдауға мүмкіндік береді.

– Біз мыңдаған адамның өмірін сақтап қалуға мүмкіндік беретін технология жасаймыз, – дейді AITU-дың екінші курс студенті Бірханым Қажымұхамет. Біздің CortexAI жобамыз — қатерлі ісікті ерте анықтауға арналған инновациялық мультимодалды AI-онкоагент, оны әлемнің жетекші университеттері мен институттары мойындаған. Жобаның авторы және негізін қалаушы — Асылжан Абдуллаев. CortexAI мыңдаған КТ-суреттерде оқытылған және ауруды ең тиімді емделетін бастапқы кезеңде анықтай алады. Біз оның әлеуетін халықаралық жарыстарда дәлелдедік: Тайландтағы Enactus World Cup-та екінші орын алдық, Hult Prize және NVIDIA Reception байқауларында жүлдегер атандық. Қазір біз алгоритмдерді жетілдіруді жалғастырып жатырмыз және бұл құрал клиникаларға, әсіресе мамандар жетіспейтін өңірлерге, дер кезінде диагноз қоюға көмектесу үшін қолжетімді болуын мақсат тұтамыз.

– Қауіпсіздік біз үшін әрдайым басты басымдық болды, – дейді ISWIM жүзу мектебінің директоры Нұрсұлтан Беков. Біздің мектеп үш жылдан астам уақыт жұмыс істеп келеді, бүгінде Қазақстан бойынша сегіз бассейніміз бар, оның жетеуі Астанада орналасқан. Біз суда болған қайғылы оқиғалар туралы жаңалықтарды тым көп көрдік және өмірді құтқаратын шешім ұсынуымыз керек деп шештік. Осылайша ISWIM Vision жүйесі пайда болды: жасанды интеллект алгоритмдерімен жұмыс істейтін камералар жүзушінің қалыптан тыс қимылдарын немесе қимылсыз қалуын анықтап, бірнеше миллисекунд ішінде құтқарушының смарт-сағатына дабыл жібереді. Идеядан іске қосуға дейін бір жылдан астам уақыт өтті, біз тек код жазып қана қоймай, бапкерлер мен спортшылардың қатысуымен қауіпті жағдайларды модельдедік, осылайша алгоритмді нақты қауіптерді тануға «үйреттік». Соңғы бес айдағы тестілеу барысында жүйе суда өзін сенімсіз ұстап, құтқарушының назарын қажет еткен жағдайлар туралы бірнеше рет сигнал берді. Біздің бассейндерімізде өлімге әкелген оқиғалар тіркелген жоқ, және біз мұндай технологиялар Қазақстандағы барлық бассейндерде стандартқа айналғанын қалаймыз. Бүгінде біздің стартапқа ел ішінде де, шетелде де қызығушылық танытылып отыр, біз әлеуетті серіктестермен кездесулер жоспарлап қойдық және қауіпсіздік саласының жаңа стандартына айналу үшін жобаны кеңейтуге дайынбыз.

– Біз балаларды өте ерте жастан бастап инженер сияқты ойлауға үйретеміз, – дейді CYBERPACK.AI компаниясының дизайнері Нұрай Ерғазиева. Біздің экожүйе мобильді және веб-қосымшаларды, оқу жинақтарын, сондай-ақ оқушыларды робототехника мен бағдарламалау бойынша ғылыми жарыстарға дайындауды толық қамтиды. Біз нарықта бар болғаны бір жыл ғана жұмыс істеп келеміз, бірақ қазірдің өзінде 70 мектеппен серіктестік орнатып, 400-ден астам баланы оқыту процесіне тарттық. Біздің оқу жинақтары екі деңгейде әзірленген: Junior – 1–4 сынып оқушыларына, Senior – 5–11 сыныптарға арналған. Бір жинақ күрделілігі әртүрлі 120-ға дейін жобаны құрастыруға мүмкіндік береді: қарапайым құрылымдардан бастап толыққанды функционалды роботтарға дейін. Осылайша алты жасар балалардың өзі алғашқы роботын жинап, технологияның қалай жұмыс істейтінін түсіне алады. Бізде әзірге аты әйгілі түлектер жоқ, бірақ олардың тез арада шығатынына сенімдіміз, өйткені ең бастысы – балалардың инженерияға қызығушылығын ояту және олардың болашақ жетістіктеріне негіз болатын мықты база қалыптастыру.

– Инвестицияларды мобильді банктегі аударымдар сияқты қарапайым әрі үйреншікті еткіміз келеді, – дейді Paidax компаниясының бизнес-даму директоры Әділжан. Біздің қосымша өткен жылдың қыркүйегінде invite-only форматында іске қосылды, ал толық релиз биылғы жылдың ақпанында өтті. Белсенді маркетингсіз-ақ біз 25 000-нан астам клиент тарттық, олардың 90%-дан астамы алғаш рет инвестиция жасап отыр. Қосымша NASDAQ және Нью-Йорк қор биржасындағы акцияларға, биткоин мен эфир сияқты цифрлық активтерге, сондай-ақ шағын кофеханалардан бастап өндірістік кәсіпорындарға дейінгі жергілікті бизнестерді токенизациялау мүмкіндіктеріне қол жеткізуге мүмкіндік береді. Біз МФЦА-дан брокерлік қызмет пен цифрлық активтермен жұмыс істеуге лицензиялаудан өттік, қазіргі уақытта Ұлттық банктің реттеушілік «құмсалғышына» қатысып отырмыз. Ерекше функция – ценные бумаги-ді басқа қолданушыларға тек телефон нөмірі арқылы сыйға тарту мүмкіндігі. Бұл инвестицияларды барынша қолжетімді әрі ыңғайлы етеді. Қосымшаның жасанды интеллекті инвестордың сомасы мен тәуекел деңгейіне қарай портфельді қалыптастыруға көмектеседі: консервативтіден агрессивтіге дейін. Өткен жылы пресид-раундта біз бизнес-ангелдерден және Sana School қаржылық сауаттылық мектебінен 600 000 доллар тарттық. Ал биылғы сид-раундта жоспарланған 1 миллион доллардың 90%-ы жиналды, оған Өзбекстанның ірі банкі мен сингапурлық Phillip Securities компаниясы да инвестиция салды.

Стартап авторлары мен қонақтардан бөлек, форумға NNEF қорының білім беру экожүйесіне кіретін жасанды интеллект мамандарын даярлайтын жетекші университеттер — МУИТ және AITU өкілдері қатысты. Олар технологиялық сектордың дамуы сапалы білімсіз мүмкін емес екенін атап өтті, ал жасанды интеллектті жоғары білім жүйесіне интеграциялау, олардың айтуынша, мамандарды даярлау тәсілін қазірдің өзінде өзгертіп, бүкіл сала үшін жаңа стандарт қалыптастырып жатыр. Университеттер идеяларды акселерациялайтын алаңдарға айналып, студенттер әзірлемелерді нарыққа шығуға дайын нақты шешімдерге айнандыруды үйренетін орталықтарға айналуда.

– AITU университеті құрылған сәттен бастап мен ғылыми және инновациялық экожүйені дамытуға жауапты болдым, және біз принципті түрде «сөрелерде шаң жинамай», тапсырыс берушілердің нақты міндеттерін шешетін қолданбалы зерттеулерге басымдық береміз, – дейді AITU ғылым және инновациялар жөніндегі проректоры, техникалық ғылымдар докторы Андрей Белощицкий. Мысалы, экологиялық мониторинг жөніндегі жоба, бұған дейін айтылғандай, өндірістік шығарындылар туралы деректерді жинап, верификациялайды, олардың дәлдігі мен халықаралық деңгейде ауыстырылмауын қамтамасыз етеді, бұл ретте объективті реттеу шараларын әзірлеуге мүмкіндік береді. Біз қымбат және жабық шетелдік технологияларға тәуелді болмас үшін 5G желілері бойынша өз шешімдерімізді жасаймыз, сондай-ақ кибершабуыл сценарийлерін пысықтауға және мамандарды даярлауға арналған киберполигондар құрып жатырмыз. Біздің жасанды интеллект алгоритмдеріміз қазірдің өзінде сүт безі мен өкпе қатерлі ісігін ерте кезеңде анықтауға көмектеседі, біз ІІМ және ҰҚК-мен зақымдалған құрылғылардан деректерді қалпына келтіру бойынша жұмыс істейміз, IoT және датчиктер арқылы өнімділікті, өсімдік ауруларын болжау бағытында, Астана қалалық көлігінің маршруттарын оңтайландыруда, сондай-ақ KazMunayGas-пен бірге сарқылған кен орындарында өндіруді арттыру технологиялары бойынша жобалар жүргізіп келеміз. Алты жыл ішінде университет алғаш қабылданған 650 студенттен 9 000 студентке дейін өсті және бұл Қазақстанның әлемдік трендтерге тек ілесіп қана қоймай, оларды қалыптастыра алатын мамандар даярлай алатынын дәлелдейді.

– Біз технологиялық трансформацияның алдыңғы қатарында болуға міндеттіміз, – дейді МУИТ басқарма төрағасының м.а., ректор, техника ғылымдарының докторы Екатерина Колесникова. – Форумға біз әріптестерімізбен бірге делегация болып келдік. Панельдік сессияларға белсенді қатысып, практикалық кейстерді зерттеп жатырмыз және жасанды интеллект қазір барлық салада бар екеніне, ал университеттердің бұл өзгерістерден тыс қалуға құқығы жоқ екеніне көз жеткізіп отырмыз. Біздің миссиямыз – оқытушыларды цифрлық құралдарды сауатты қолдануға үйрету және студенттерді дайын шешімдерді пайдаланып қана қоймай, оларды нақты практикаға енгізе алатын маман ретінде дайындау. Үш жылдан астам уақыт жұмыс істеп келе жатқан инновациялық орталығымыз ALAP-та жыл сайын екі стартап-акселерация сессиясы өтеді, әрқайсысына 100–150 адам қатысады. Әркім финалға жете алмайды, бірақ дәл осындай бағдарламалар арқылы идеяларды коммерциялауға дайын командалар қалыптасады. Бүгінде біз Aisana бағдарламасының якорь университетіміз, прокторинг жүйелерінен бастап бейнелерді тану және заңдық қолдау шешімдеріне дейін жеті AI-агент әзірленіп, тестіленді. Олар жақын уақытта елдің басқа университеттерінде енгізіледі. Бұл Қазақстан университеттері тек оқытып қана қоймай, сұранысқа ие технологиялық өнімдер жасай алатынын көрсетеді.

Digital Bridge форумы Қазақстан бастан өткеріп жатқан қарқынды өзгерістердің айнасы болды. Мұнда ғылым мен бизнес, стартаптар мен мемлекеттік құрылымдар, тәжірибелі сарапшылар мен ертеңгі күннің міндеттерін бүгін шешіп жүрген студенттер бас қосты. Бұл алаң елдің әлемдік трендтерді тек бейімдеп қана қоймай, бүкіл аймақтың болашағына әсер ете алатын өз технологиялық шешімдерін қалыптастыруға әлеуеті бар екенін дәлелдеді.