Эдем сақтаушысы: Ыстық қорығындағы философ инспектор

Иса Бикаев — Алматы облысындағы Есік ауданындағы қорық инспекторы ғана емес, ең алдымен кез келген сұраққа жауап таба алатын философ, жазушы және ой иесі.

Қорық аймағының ортасында шамамен 10 мың жыл бұрын тау көшкіні нәтижесінде пайда болған әдемі Есік көлі орналасқан. Көшкін биіктігі 300 метрлік табиғи бөгет қалыптастырған. Көлдің теңіз деңгейінен биіктігі – 1756 метр. Қорықтың жалпы аумағы 16 550 гектарды құрайды.

Иса қорық аймағына кіретін барлық туристерді тексеріп, ережелерді сақтауды ескертеді. Мамыр — жаңару айы, бұл кезде мұнда мекендейтін жануарлардың төлдері дүниеге келеді, сондықтан басты талаптың бірі — тыныштық пен тынығуды сақтау.

Көлден сәл жоғарырақ, шатқал ішінде бірегей селден қорғау бөгеті орналасқан.

Қорықтың ең көрікті тұсында, тереңінде, инспектордың ескі кордоны тұр.

2004 жылы Исаны қорық қорғаушы инспектор қызметінен заңсыз түрде босатпақ болды. Алайда принципті де адал инспекторды жақсы білетін журналистер бірден оны қорғап шықты. Әділет орнап, сол жылы жұмыстан шығару туралы бұйрықтың күші жойылды.

— Үй екі жыл бұрын есептен шығарылған, — дейді Иса. — Маған барлық заттарымды шығарып, үйді бұзу туралы нұсқама берді. Бірақ жаңа кордонға құжат болмағандықтан, бұл үйді жоюға әлі мүмкіндіктері жоқ.

— Алғашқы сегіз жыл бойы үйді өзім жөндедім, қазір енді ештеңе көмектеспейді.

— Кордонда мен тек жаз айларында ғана боламын, ал қысты қорық аймағына жақын орналасқан коттеджде өткіземін. Бірақ ол маған тиесілі емес.

— Қазір жаңа басшылық келген соң, жағдай жақсарады деп үміттенемін.

Ағашта сарғайған Сталиннің портреті ілулі тұр. «Сталин халыққа тиран ретінде көрсетілді, бірақ ол құдайдан берілген көсем еді».

— 10 жыл бұрын маған шекарашы иттердің тұқымынан төрт күшікті алып келді. Достарым «Қалағаныңды таңда» деді, бірақ мен: «Жақсысы, ол өзі мені таңдасын» – деп шештім. Оларды жерге түсіргенде, үш күшіктің үшеуі бір-біріне тығылып, қыңсылап қалды, ал төртіншісі маған жақындап келіп, аяқ тұсыма жай ғана жата кетті. Осылайша менде ақыры Ақбар пайда болды — менің сенімді көмекшім әрі үйірдің басшысы.

Қазір Исаның үш иті бар, олар иесінің махаббатын сезеді және оған ерекше адал. Иттерден бөлек, Есік инспекторы бір кезде қасқыр да өсірген.

Акелланы Исаның өзі үш айлық күшіктей кезінде бір «табиғатты сүйгішсімек» адамның қолынан алып кеткен. Қасқырды шынжырдан босатып, орманға жіберген. Оның қайта оралуын, тіпті өсіп-жетілген соң басқа иттер секілді адал досына айналарын ол ойламаған деуге болады. «Кейде біз қасқыр-ит концерттерін жасайтынбыз, — дейді Иса. — Онда Акелла итше үрлеуге тырысса, Ақбар мен басқа иттер қасқырша ұлитын». Екі жылдан кейін табиғат өз дегенін жасады: Акелла орманға, сыңарын және жаңа өмірін іздеуге кетті.

— Мен тамақсыз қала аламын, бірақ рухани азықсыз тұра алмаймын, маған әрқашан ақпарат керек.

Енді Болек ауылындағы үйінде.

— Кітаптардың басым бөлігі — ақпараттық қоқыс, бірақ оны білу үшін де оқып шығу керек. Талай жылдан бері мен кітаптардан жаңа ештеңе таппаймын: барлық жаңа басылымдар — жақсы ұмытылған ескінің өзі. Басқаша айтқанда — мазмұны бір, тұжырымдамасы әртүрлі ғана.

— Енді мен ештеңе білмейтінімді білемін. Танып-білу шығармашылық процесі әрдайым қозғалыста, динамикада, бұл — мәңгі процесс. Адам қанша нәрсе үйренсе де, ол әрқашан жолдың басында ғана тұрады.

— 1989 жылы «Князь Серебряный» фильмі түсіріліп жатқанда, менің Игорь Тальковпен кездескен кезім болды. Есімде, біз әртүрлі сенімдерімізге байланысты сөзге келіп қалдық, әңгіме аяқталмай қалды да, мен жай ғана кетіп қалдым. Бірнеше күннен кейін Игорьдің өзі мені тауып, шылым ұсынып тұрып: «Сен дұрыс болдың», — деді. Сонда мен: «Бұл менің дұрыс болуым емес, шындық ешқашан менікі не сенікі болмайды. Ол қандай бар болса, сондай күйінде шындық болып қала береді», — деп жауап бердім. Сол әңгімеден кейін Игорьдің шығармашылығына да әсер етті, оның өзі де, әндері де өзгерді…

Бірнеше күннен кейін Исаға Қазақстанның түрлі қалаларынан достары орталық паркке жиналады. Адамдар мұнда табиғатпен оңаша қалуға, қала у-шуынан демалуға, денсаулығын түзеп, Исадан кеңес немесе өмірге қатысты өздерін толғандырған сұрақтарына жауап алу үшін келеді.

Таза ауа — тыныш ұйқы кепілі.

Мұндағы орта үйдегі сияқты жайлы. Күн сайын ас үйге жауапты кезекшілер белгіленеді.

Қалғандары да қарап отырмайды, шаруашылыққа көмектеседі.

Немесе йогамен айналысады және...

…медитация жасайды.

Медитация өтіп жатқанда, қар жауып тұрды.

Бірақ Иса мен басқалар үшін қар — таулы бұлаққа шомылуға кедергі емес.

Еріген таулы су емдік саналады.

Кешке, кешкі астан кейін гитарада ойнауға болады.

Сауықтыру массажын алуға…

…және «мафия» ойнауға.

Соңында өмірдің мәні туралы Исаны тыңдайды. Тыңдаушы әйелдің сұрағы: «Махаббат бар ма өзі?»
— Ол тек махаббаттан туған адамдарда ғана бар. Ал нәпсі үшін туған адам оны ешқашан білмейді, — дейді Иса. — Махаббат — адам ешкімге байланбай, ештеңеге таласпай сүйген кезде. Ол «Мен біреуді сүйгенім үшін оны бақытты етемін» деп ойламайды, ол үшін жай ғана сүюдің өзі — бақыт. Сол кезде адам өзі махаббатқа айналады, ешкімге тәуелді болмайды және өзіне де ешкімді тәуелді етпейді. Махаббат өзін-өзі іздейді, онда ешқандай зорлық формасы да, есеп формуласы да жоқ, тек сонда ғана ол шынайы махаббат болады.

Қоштасарда Иса осы фоторепортажды жариялау туралы өз пікірін айтты: «Егер бұл материал біреуге пайдасын тигізсе, мен оның жариялануына қарсы емеспін…»

Материалдың түпнұсқасы 2023 жылы жабылған Voxpopuli.kz порталында жарияланған. Автор Карлыгаш Нуржан мәтін мен фотоларды жеке архивінен қалпына келтіріп, құжаттық және тарихи материалдарды сақтады.