Қазақстан мектептерінен Күнделік алуда, ереже бұзылды

Алматыда және Қазақстанның бірқатар өңірлерінде мектептер электронды журналдарды Kundelik.kz платформасынан BilimClass жүйесіне көшіруді бастады. Бұл ретте бұқаралық ақпарат құралдарының хабарлауынша, Оқу-ағарту министрлігі оқу жылының ортасында LMS платформаларын ауыстыруды ұсынбайды. Shanger.kz тілдескен дереккөздердің айтуынша, іс жүзінде көшу ауызша нұсқаулармен және мектептерге жасалған қысыммен қатар жүрген, ал ата-аналардың бір бөлігі мен Kundelik өкілдері бұл үдерісті ашық емес әрі заңдық тұрғыдан даулы деп санайды. Shanger.kz Kundelik негізін қалаушы Мұхтар Ильясовпен, оның командасымен және мектеп оқушыларының ата-аналарымен сөйлесіп, олар бұл жағдайды қалай бағалайтынын білді.

- Алматы қаласы бойынша көшуге байланысты туындаған жағдай қоғамды абыржытты, - дейді Мұхтар Ильясов. Осындай шешімдерді, соның ішінде бір платформадан екіншісіне көшуді, осынша қысқа мерзімде қабылдауға болатыны таңғалдырады. Қазір кездесулерде біз мемлекеттік органдардан осындай прецеденттің қандай салдары болуы мүмкін екенін түсінесіздер ме деп сұраймыз. Ал қарсы тарап пен BilimClass жақтастарының Kundelik Ресейге тиесілі деген айыптаулары абсурд. Бұл қазақстандық өнім.

- Ата-аналар жаппай Kundelik жүйесіне кіріп, балалардың ағымдағы үлгерімін, бағаларын және үй тапсырмаларын көре алмай отыр, себебі мектептер бұл мәліметтерді енгізуді тоқтатқан. Адамдар ақпаратты біз бердік деп ойлайды, алайда біз ештеңе берген жоқпыз және Алматыдағы көшу заңсыз жүзеге асырылды деп санаймыз.

Kundelik тарихы нарықты басып алудан емес, мемлекеттік сұраныстан басталды. Білім беру саласын басқару жүйесі қажет болды, себебі бұрынғы мемлекеттік платформа тиімсіз деп танылды. 70–80 пайыз мектепті қамти алатын өндірістік деңгейдегі балама қажет болды. Нөлден бастап жасауға уақыт болмағандықтан, Мұхтар Ресейдің Дневник.ру коды негізінде, бірақ Қазақстанға бейімделген жүйені ұсынды. IT саласында бұл қалыпты тәжірибе. Мысалы, Linux Unix мұрасынан өсіп шықты, ал Linux негізінде Red Hat, Ubuntu, CentOS, Debian секілді жүйелер пайда болды. Сондықтан қазақстандық Kundelik пен ресейлік Дневник.ру екі бөлек өнім. Мұхтар Kundelik серверлері Ресейде орналасқан деген мифті де жоққа шығарады. Оның айтуынша, Kundelik деректері толықтай мемлекеттің бақылауында.

Мұхтардың айтуынша, алғашқы екі жылда жоба монетизацияланбаған, команда жеке жинақтары мен несие қаражаттарына сүйеніп жұмыс істеген. Жобаға жалпы шамамен 10 000 000 доллар инвестиция салынған. Өтелу нүктесі алтыншы жылы болады деп жоспарланған, алайда бюрократиялық кедергілер мен пандемия салдарынан бұл мерзім тоғыз жылға дейін ұзартылған. Өнім енді ғана табыс әкеле бастаған кезде BilimClass тарапынан араласу басталды.

- Іс жүзінде әдейі жасалған тыңшылық элементі бар, бәсекелестік қағидаттары мен Кәсіпкерлік кодексінің негіздері бұзылды, - дейді Мұхтар. Мемлекеттік басқару жүйесіне қатысты көңілім қалды. Егер барлық тексеруден өткен, ұзақ жыл жұмыс істеген жобаға осылай әрекет жасалса, онда бұл қазақстандық кәсіпкерлерге қандай белгі береді. Ақшаңды сал да, кейін біреу келіп алып кетсін бе. Мемлекет өз заңдары мен қол қойылған міндеттемелерін сақтауға тиіс деп есептеймін. Біз әлі күнге дейін білім басқармасынан нақты жауап алған жоқпыз, бізді жай ғана елемей отыр. Параллель түрде бізде Астанада Алматы облысына қатысты кассациялық сот процесі жүріп жатыр, ол жерде де көшу болған. Бір жылға жуық соттастық, өзіміздің дұрыстығымызды дәлелдеп, бірінші және екінші инстанцияларда жеңдік, облыс Kundelik жүйесіне қайта оралды. Егер бәрі сәтті аяқталса, онда Алматы әкімдігі де жағдайды бұрынғы қалпына келтіруге тиіс. Олай болмаса, сот процестерінің жаңа кезеңі басталады. 

Сот даулары жалғасып жатқан кезде Kundelik командасы штаттық режимде жұмысын жалғастыруда.

- Сегіз жыл бұрын шешкен ең үлкен міндеттеріміздің бірі мұғалімдерді компьютермен жұмыс істеуге үйрету болды, - дейді Марат Ищанов. Телефон арқылы браузер деп айтқанда, мұғалім браузер деген не, көрсетші, қайда басамын деп жауап беретін жағдайлар болды. Телефон арқылы түсіндіру мүмкін емес екенін түсіндік. Бару керек, көзбен көрсету керек, үйрету керек болды. Мұғалімдердің есеп беру жүктемесінің қаншалықты көп екенін көріп таңғалдық. Шынын айтқанда, олардың сабақ беруге уақыты қалмайтын. Қазір автоматтандырудың арқасында мұғалімдердің жұмыс уақытының 40-50 пайызы босады. Бұл біздің үлкен жетістігіміз деп есептеймін.

- Қазіргі жағдай туралы не ойлаймын. Өте көңіл құлазытарлық әсер қалдырады. Белсенді ата-аналар мұндай әрекетке жол беруге болмайтынын ашық айтып жатыр, бейне бір үйсіз мысықтарды алып, белгісіз жерге лақтырып жібергендей. Әсіресе оқу жылының ортасында жасалғаны онсыз да жүктемесі көп мұғалімдер мен ата-аналарға ауыр соққы болды.

- Платформаны ауыстыруға байланысты бізге ата-аналар мен мұғалімдерден көптеген шағымдар түсті, - дейді пайдаланушыларды қолдау бөлімінің жетекшісі Сауле Игисинова. Көпшілік неге платформаны ауыстырып жатырмыз, расымен көшіп жатырмыз ба, бұл бастаманы кім көтерді деген сұрақтар қойды. Мұғалімдер жаңа жүйені қайта толтыруға мәжбүр болғанына, ақпаратты қайта енгізуге тура келгеніне наразы болды. Ата-аналар жаңа платформаның қолайсыз екенін, қай жерге кіру керектігін, бағаларды, сабақ кестесін, тапсырмаларды қайдан көруге болатынын түсінбейтіндерін жазды. Бізге шағымдарға жауап беру қиын болды, себебі өзіміз де не болып жатқанын толық түсінбедік, барлығынан ресми шешімді күте тұруды сұрадық.

- Мен ата-ана ретінде Kundelik жүйесімен бұрыннан таныспын, компанияға жұмысқа келмей тұрып-ақ қолдандым, - дейді IT-директор Святослав Пузанов. Бұрын күнделіктегі бағаны өшіруге болатын, қазіргі балалар ондай романтикадан айырылды, бірақ оның орнына деректер нақты тіркеледі, кім, қашан, қандай баға қойғаны көрінеді. Бұл аттестат, қорытынды бағалар, үлгерім тарихы сияқты мәселелерде аса маңызды. Kundelik жүйесінде тегін мүмкіндіктермен шектелуге немесе қосымша ақылы қызметтерді, мысалы аналитика, салыстыру, сыныптағы рейтингті қосуға болады. Менің жұбайым бұл қызметті қуана пайдаланады. Қазір облыстардың кетуіне байланысты жүктеме азайды, бірақ орта есеппен тәулігіне пайдаланушылардың кіру көлемі шамамен бір терабайтқа жетеді. Автоматтандыру деңгейі жоғары болғандықтан, аз ғана қызметкерлермен үлкен көлемдегі міндеттерді орындауға мүмкіндік бар.

- Мен компанияның әлеуметтік желілеріне жауап беремін, платформа мен пайдаланушылар арасындағы коммуникацияны ұйымдастырамын, - дейді бас маман Айгерім Мұхамадиева. Соңғы күндері бізге өте көп наразылық хабарламалары келді. Инстаграмнан бірнеше мысал келтірейін: 

"билим класс өте асығыс жасалған сияқты. Қолайсыз, түсініксіз және мүлде шикі!"

"Білім класс ішінде тек өз сыныптары ғана көрінеді. Жарты бет нұсқаулықтар орын алып тұр. Сол жақтағы мәзір ыңғайсыз!"

"Кунделикті қайтарыңдар! Бұл ата-аналарға жасалған мазақ па? Білім деген өте қолайсыз қосымша. Үй тапсырмасын балаға жіберу үшін 5 скрин жіберу керек! Бұрын бір ғана скрин жеткілікті еді! Бағалар бір бетте кесте түрінде көрінетін, ал қазір әр пәнді жеке ашу керек!"

"Білім класс қолайсыз! Үй тапсырмасын табу үшін іздеп отыру керек. Ал Кунделикте бір бетті ашсаң болды, бүкіл апта көрінеді!"

"Білім класс өте нашар платформа, қажетті ақпаратты табу үшін беттен бетке өту керек. Барлығы қарсы болды, бірақ ешкімнен сұрамады. Білім басқармасы бұйырды да болды!"

- Және шағымдар әлі де жалғасуда, әсіресе ата-аналар тарапынан наразылық көп.

- Үшінші тоқсан басталар алдында бізді жай ғана платформа ауысатыны туралы фактінің алдына қойды. Сынып жетекшісінен ресми хабарлама болған жоқ, - дейді 4 және 6 сыныпта оқитын ұлдардың анасы Айнур Бажибаева. Мен үшін басты мәселе BilimClass интерфейсі. Үй тапсырмасын табу үшін өткен күндерге кіріп шығуға тура келеді, сондықтан жүйеде бағдарлану қиын әрі шаршатады, әсіресе балама не берілгенін және қай күнге екенін тез түсіну қажет болғанда. Тұрақты күйзелістен қосымшаны қолдануды азайттым. Ата-аналар бұрыннан үйреніп қалған, шын мәнінде үлгерімді бақылауға көмектескен бұрынғы жүйені қайтару керек деп есептеймін.

- Платформа ауысқаны туралы біз ресми дереккөздерден емес, ата-аналар чатынан білдік. Бізден жай ғана жаңа жүйеге тіркелуді сұрады, - дейді 6 сынып оқушысының әкесі Азамат Кадиров, аты өзгертілген. Ешқандай бұйрық, хат, мектеп сайтында немесе Kundelik ішінде хабарландыру болған жоқ. Тіркеуді жұбайым жасады, өйткені чаттағы хабарлама міндетті сипатта қабылданды. Мен келісім шарттарымен танысып, жүйеде кәмелетке толмағандардың деректерін қоса алғанда, жеке деректерді жинау, өңдеу, сақтау және беру туралы келісім жария оферта арқылы автоматты түрде берілетінін көрдім. Іс жүзінде бұл не келісесің, не балаң оқу процесінен тыс қалады дегенге ұқсайды. Мен цифрлық платформаларға қарсы емеспін, бірақ мәжбүрлі ауыстыруға, ашық емес шешімдерге және балалардың жеке деректеріне формалды қарауға қарсымын. Оқу процесі тәжірибе алаңына айналмауы тиіс, ал кәмелетке толмағандардың деректері әдепкі келісім нысанына айналмауы керек. Сондықтан Kundelik жүйесін оқу жылының соңына дейін қайтаруды, жауапты тұлғалардан жазбаша түсіндірме беруді және ата-аналар мен мектептерге шынайы таңдау құқығын қамтамасыз етуді дұрыс деп санаймын.

- Мен әлі де Kundelik жүйесін қолданамын және ауысқым келмейді, себебі ол мен үшін ыңғайлы әрі үйреншікті құрал, түсінікті функционал, жарнама мен қызметті тықпалау жоқ, - дейді төрт баланың әкесі Тимур Булекбаев. Деректерді өңдеуге келісімді оқу жылының басында бердім және бұл жеткілікті деп есептеймін. Жаңа жүйеге қатысты алаңдаушылығым мүмкін болатын қателіктерге және олардың баламның аттестатына әсеріне байланысты, сондай-ақ ең маңызды сәтте үлгерім табелін бақылаудан айырылып қалу қаупі бар. Жалпы алғанда, неге бар жүйені ауыстыру қажет, бұл маған пайдаланушы ретінде не береді, оқу ақысына әсер ете ме, үлгерім тарихы не болады және бұл ауысуға кім жауапты деген сұрақтарымыз жауаптардан әлдеқайда көп.

- Жаңа BilimClass платформасын сынап көргеннен кейін петиция бастауға шешім қабылдадым, - дейді 4 сынып оқушысының анасы Ольга З. Менің ойымша, жүйенің интерфейсі өте ойластырылмаған. Соңғы бағаларды бір экранда көру мүмкін емес, үлгерімнің жалпы көрінісі жоқ, бұл оқу процесін бақылауды айтарлықтай қиындатады. Сабақ кестесінде жоқ классикалық гитара курсы сияқты пәндер пайда болды, ал Kundelik жүйесінде үнемі қолданған салыстырмалы аналитика мүлде жоқ. Сонымен қатар алғашқы үш апта бойы қосымшаны орнатуда қиындықтар болды, веб-нұсқаны пайдалануға тура келді, ол одан да қолайсыз. Бір тәуліктің ішінде петицияға 50 адам қосылды, кейін ол модерацияға жіберілді, алайда өкінішке қарай қабылданбады.

- Үшінші тоқсан басталар алдында Kundelik жүйесіне кіргім келгенде, есептік жазбам бұғатталғанын көрдім, - дейді 6 сынып оқушысының анасы Асель Танибергенова. Содан кейін BilimClass жүйесіне кіріп, баламның қандай деректері бар екенін тексеріп, жеке деректерді жойғым келді. Дұрыс ЖСН енгізгенде жүйе баламның анкета деректерін автоматты түрде шығарып берді, ал мен ешқандай келісім бермегенмін. Платформаны ауыстырудың заңдық негіздері туралы нақты жауап ала алмадым. Әкімшілік жеке істерден деректерді кім енгізгені туралы нұсқаларын әңгіме барысында өзгертті. Алдымен жас мұғалімдер деді, кейін оқу ісі жөніндегі директордың орынбасары өзі енгізгенін айтты. Бізді тоқсан басталардан 4-5 күн бұрын, ешқандай алдын ала хабарландырусыз және сауалнама жүргізбестен фактінің алдына қойды. Бұл мен үшін қағидаттық мәселе, біз қой секілді емеспіз, біз кәмелетке толмаған балалардың заңды өкілдеріміз және біздің құқықтарымыз бұзылды.

- Бүгінгі дағдарыс болмас үшін басқаша не істер едім деген сұраққа жауап беру қиын. Кейде бұл жобаны мүлде бастамау керек пе еді деп ойлайсың, - деп түйіндейді Мұхтар. Біз қанша күш пен қаржы жұмсағанымызды ескерсек, Қазақстанда заңға бағынатын, өркениетті инвесторларға өте қиын екенін түсінемін. Осындай жағдайлар болса, кәсіпкерліктің дамуы үлкен қауіпке ұшырайды. Елге адал емес инвесторлар келіп, жергілікті кәсіпкерлерді заңсыз ығыстырып, хаос тудыруы мүмкін. Мұндай сценарийде мемлекет ұтылады және беделінен айырылады. Ал мен азамат ретінде Қазақстанның әрі қарай дамуын қалаймын.

Сарапшылар мен материал кейіпкерлерінің пікірлері олардың жеке ұстанымы болып табылады және Shanger.kz редакциясының ресми көзқарасын білдірмейді.