Ybyrai mektebi — қазақ даласындағы оазиске айналған мектеп

Шығыс Қазақстанның Өскемен қаласынан 160 шақырым қашықтықта орналасқан Құлынжон ауылында «Ybyrai mektebi» атты бірегей мектеп бар. Мұнда оқу үдерісі әр оқушыға деген құрметке және шығармашылық еркіндікті қолдауға негізделген. Балалар сенімге құрылған ортада білім алады: «дәлізде жүгірме» сияқты қатаң тыйымдардың орнына оларға еркіндік беріледі, себебі әр бала — зерттеуші, ал әлем — оның ашылуларына арналған кеңістік. Бұл тәсіл айтарлықтай нәтиже берді: оқушылардың білім деңгейі 50 пайыздан 100 пайызға дейін өсті. Мектептің мақсаты — осы бірегей оқыту әдістемесін өзге ауыл мектептерімен бөлісу және Қазақстандағы білім сапасын арттыру. Біздің фототілшіміз бұл мектепке барып, жобаның бастау тарихы мен «Ybyrai mektebi»-нің болашағы туралы әңгімелеген директор Аралбек Берікұлымен кездесті.

Қазір «Ybyrai mektebi» мектебі халқы небәрі 700 адамды құрайтын шағын ауылдың аясында осылай көрінеді. Ғимаратқа жөндеу жұмыстары тек 2016 жылы жүргізілген, оған дейін мектеп өте нашар жағдайда болып, жабылу қаупінде тұрған. Енді бұл мектеп пен оның алғашқы ұстаздары білім берудегі инновациялық тәсілді енгізген алғашқы ауыл мектебі ретінде тарихта қалмақ.

Құлынжон ауылындағы мектеп, 2016 жылғы жөндеуге дейін.

1966 жылы салынған мектеп күрделі жөндеуді қажет етті — барлығы ескірген әрі тозған еді. Елу жылдан кейін ғана ол жаңару мен дамуға мүмкіндік алды. Мұғалімдердің бірі Айдын Рахимбаевқа көмек сұрап хат жазған. Хатта мектептің шатырының су өткізетіні, терезелерден қатты жел соғатыны, қыста жылу жүйесі қатып қалатыны, мұғалімдердің бөлмелерді өздері жылытуға мәжбүр екені, мектептің қараңғы әрі суық екені, жабдықтар мен парталардың ескі екені жазылған. Бұл хатқа жауап ретінде Айдын Рахимбаев мектепті толықтай жаңартуға шешім қабылдады. 2016 жылдың мамыр айында жөндеу жұмыстары басталып, шатыр, терезе, едендер түгел алынып тасталды — тек қана тірек қабырғалар, мектептің қаңқасы ғана қалды. Ауыл тұрғындары балалардың қыркүйекте мектепке бара алмай қалуынан алаңдады, алайда қыркүйек айында Айдын Рахимбаев тікұшақпен келіп, жаңартылған мектепті салтанатты түрде ашып, лентасын қиды.

Жаңа жөндеу, заманауи жабдықтар мен жаңарған келбетке қарамастан, басты мәселе — білім сапасы — әлі де өте төмен күйінде қалды. Мектеп жабылу шегінде тұрды: бесінші сынып оқушылары көбейту кестесін білмейтін, ал жоғары сынып оқушылары алтыншы сынып деңгейіндегі есептерді шығара алмайтын. Айдын Рахимбаев мектепті қамқорлығына алып, оқушылардың білім деңгейін көтеруге көмектесу туралы шешім қабылдады. Осылайша Michigan State University (MSU) — педагогика саласындағы әлемдегі ең үздік университеттердің бірімен бірлесе отырып, Aidyn&Anar Rakhimbayev Foundation қоры бастамашы болған «Ybyrai mektebi» жобасы дүниеге келді. 2016 жылдан 2022 жылға дейін мектепте шамамен бес директор ауысты, бірақ айтарлықтай академиялық өзгерістер болмады. Оқушылар мен мұғалімдерге арналған астанаға сапарлар мен мәдени іс-шаралар да нәтиже бермеді. Айдын Рахимбаев ауылдық білім беруде жүйелі өзгерістер қажет екенін түсініп, әлеуметтік желіде жаңа директор іздеу және жобаны қолдау туралы жазба жариялады. Бұл жазбаны кездейсоқ Аралбек Берікұлы көріп, сол сәт мектептің даму бағытын ғана емес, Аралбектің өмірін де өзгертті.

— Мен Ақтөбеденмін, тағдыр мені Қазақстанның батысынан шығысына алып келді, — дейді директор Аралбек Берікұлы. — 19 жасымда көпбалалы отбасынан шыққан студент ретінде қосымша жұмыс істеуге мәжбүр болдым: 7500 теңге шәкіртақы шығындарды әрең жапты. Олимпиадада жеңіске жетуімнің арқасында ММУ-дің механика-математика факультетіне оқуға түстім. Бағдарлама бойынша 2 жыл Астанада, кейін 3 жыл Мәскеуде оқуым керек еді. Алайда бірінші курстан кейін-ақ күнделікті қажеттіліктерді жабу үшін өз бетімше табыс табу керек екенін түсіндім. Физика-математика мектебін бітіргендіктен, білімімді пайдаланғым келді де, достарымның кеңесімен жекеменшік білім беру орталығына жұмысқа тұрдым. Маған он бірінші сынып оқушыларынан тұратын бір топты сеніп тапсырды. Бір айдан кейін бұл оқушылар мені негізгі мұғалімдері ретінде көргісі келетінін айтты. Бұл сәт мен үшін шешуші болды: менің орным — білім беру саласында екенін түсіндім. Көп ұзамай 150 оқушыға сабақ беріп, тесттер өткізіп, материалды меңгеруге көмектестім, бұл өз жолымды дұрыс таңдағаныма көз жеткізді. Біртіндеп өз білім беру бастамаларымды дамытып, жеке орталық аштым, ауыл мектептері үшін тегін видео-сабақтар жазып, авторлық оқу құралдарын әзірледім. Пандемиядан кейін мені РФМШ-да төрағаның орынбасары қызметіне шақырды, онда мен мұғалімдермен жұмыс істей бастадым. Себебі мұғалімдерді оқыту — көбірек оқушыны дайындау деген сөз: егер 100 мұғалім 100 баладан оқытса, менің еңбегім еселене түседі. Бірнеше айдан кейін Айдын Рахимбаев ауыл мектептерінің біріне директор іздейтінін жариялады, сол сәтте-ақ бұл жобаға қатысқым келетінін түсіндім. Менің мақсатым — қаржыландыруға тәуелсіз, бүкіл ел бойынша енгізуге болатын ауыл мектептерін дамыту жүйесін құру.

— Айдын Рахимбаевтың жазбасын көрген сәтте жүрегімнен бір белгі өткендей болды. Үйден шығуға дайындалып, аяқкиімімді де киіп қойған едім. Бірақ смартфоннан оның жазбасын оқыған соң, бірден қайта шешініп, компьютерге барып, түйіндемемді жолдадым. Содан кейін күтпеген оқиғалар тізбегі басталды. Маған РФМШ-ның (Республикалық физика-математика мектебінің) елордалық филиалының директоры қызметі және Дубайда математика пәнінің оқытушысы ретінде беделді ұсыныс түсті. БАӘ-де ұсынылған шарттар өте тартымды еді: шамамен 5 000 доллар жалақы, тегін тұрғын үй, көлік, екі балама балабақша, тағы екі балама мектептегі оқу. Сонымен қатар, ауыл мектебінің директоры қызметіне де сәтті іріктеуден өттім. Алдымда таңдау тұрды: жайлы, табысты өмір ме, әлде ауыл балаларына сапалы білім беріп, әлемді сәл де болса өзгерту мүмкіндігі ме?

— Мен екіншісін таңдайтынымды анық білдім, өйткені ауыл балаларының тағдыры мені әрдайым алаңдататын. Бірақ жолға шығар алдында анамнан «бата» алуым керек болды. Ал ол әлі де БАӘ-ді таңдағанымды қалады. Сонда мен оған түсімде ауыл мектебіне баруым керек екенін анық сезінгенімді айттым. Қалған барлық мүмкіндіктер — шетелдегі жұмыс та, Қазақстандағы басшылық қызмет те — болашақта да бар болатынын түсіндірдім. Алла денсаулық берсе, бұл мүмкіндіктер жоғалмайды, тіпті осы жобаны сәтті аяқтасам, тіптен мәні арта түсуі мүмкін. Бірақ елу жасқа келгенде ауыл білімін көтеруге мүмкіндік болғанда пайдаланбадым деп өкінуім мүмкін дедім. Тағы да: «Анашым, көп адам елден кетіп жатыр, соның ішінде ақылды, қабілетті мамандар да бар. Егер бәрі кетсе, елімізді кім көтереді?» дедім. Осы сөздерден кейін ол: «Жақсы, балам» деп келісіп, батасын берді. Соңында: «Қайда бара жатқаныңды, ауылда өмір сүрудің не екенін білмейсің ғой» деп сұрады.

— Ауыл өміріне бейімделу бастапқыда оңай болған жоқ. Қаланың қарбаласына үйренген маған таныс дүниелер жетіспеді: ауылда бар болғаны 186 үй, бір мектеп, бірнеше шағын кафе мен дүкен ғана бар. Дәріхана, суши-бар, караоке, клуб сияқты қалалық инфрақұрылым мүлде жоқ. Кейде сағыныш басып, отбасымызбен әр каникул сайын қалаға кетіп, достарымызбен кездесіп, бұрынғы ырғаққа қайта оралатынбыз. Бірақ қазір бәрі өзгерді. Енді мен керісінше қаладан қашамын. Астанаға барып, кептелісте тұрып қалсам, бір сағат бойы көлікте отырып, түтін жұтып отырғанның не керегі бар деп ойлаймын. Ал мұнда — таза ауа, жұлдызды аспан және маған ерекше қымбат тыныштық бар. Кешкісін мектептен шыққанда қалаларда ұмыт қалған жан тыныштығын сезінемін. Каникул кезінде де ауылда қаламыз, қалаға тек қажет болғанда ғана барамыз. Табиғи тағам, фастфуд пен газдалған сусындардан алшақ өмір — бәрі екінші орынға ығысты. Ал бірінші орында — қарапайымдылық пен таза ауа. Бұл — маған шын мәнінде ұнайтын саналы әрі салауатты өмір салты.

— Ал енді мектепке қайта оралайық. Қаңтар айында ауыл мектебінің директоры лауазымына кандидатурама келісім берілген соң, ауылға жол тарттым. Менмен бірге екі әріптес келді: математика пәнінің мұғалімі және ағылшын тілінен speaking club ұйымдастыратын жаттықтырушы. Оқу жылының ортасында, үшінші тоқсан басталған кезде, мен ресми түрде мектепті басқаруға кірістім. Осылайша мүлде жаңа кезең басталды. Ғимарат сырттай жөнделген, жағдайы жақсы көрінгенімен, ішкі ахуал көңіл көншітпейтін. Мен бірқатар күрделі мәселелерге тап болдым: жемқорлық, мұғалімдердің мектеп ішінде ішімдік ішуі, бүкіл ұжымның туған күндерді мектеп асханасында атап өтуі. Домбыралар, компьютерлер сияқты мектеп мүлкі жоғалып кететін, бірақ оны ешкім тергемейтін. Ең күрделі мәселенің бірі — қарым-қатынас мәдениеті болды: балаларды вахтёрлерден бастап, мұғалімдер мен әкімшілікке дейін үнемі айқаймен тәрбиелейтін.

— Ауыл мектептеріндегі жағдай — кадр тапшылығы мен педагогтардың біліктілігінің төмендігінің салдары. Ауыл мұғалімдеріне 25 пайыздық үстемақы қарастырылғанымен, көпшілігі тек жалақы үшін қалып, оқыту сапасына мән бермейді. Мұндағы бастапқы жалақы 250 000 теңгеден басталып, бір ауысымда 600 000 теңгеге дейін жетуі мүмкін. Алайда сырттай немесе сатып алынған дипломы бар қызметкерлер жиі кездеседі, бұл балалардың білім деңгейіне кері әсерін тигізеді. Мысалы, мен қабылдаған математика сыныбы: оқушылар 8-сыныпта оқыса да, білім деңгейі 3-сынып шамасында еді — олар тек көбейту кестесін меңгеріп жүрген. Ал ең үздік оқушылар бөлшектерді білетін, бұл 5-сынып деңгейі. Мен келген кезде мектепте шамамен 120 оқушы болды, және жағдайды түзету үшін ауқымды жұмыс күтіп тұрғаны анық еді. Менің міндетім — 5, 6, 7 және 8-сынып бағдарламаларын меңгертіп, оларды 7-сыныптан басталатын алгебра мен геометрия курсына жеткізу болды — бұл пәндер туралы олар мүлде естімеген.

— Қазір, екі жылдық жұмыстан кейін, мүлде басқа нәтижені көріп отырсыздар. Педагог мәртебесі туралы заңға сәйкес, темекі шегу мен алкоголь ішу мектеп аумағынан тыс жерде де тыйым салынған. Мұғалімдер енді кәсіби абыройды тек жұмыс орнында ғана емес, күнделікті өмірде де сақтау керектігін түсінді. Мен ұжымға үнемі мектеп жетістігі ең алдымен мұғалімге байланысты екенін айтып отырдым: ол оқушының дамуына да, кері кетуіне де себеп бола алады. Біз ұжымды толық ауыстырып, қаладан білікті мамандарды шақыра алар едік, бірақ бұл стратегия бізге сәйкес келмеді. Біздің мақсат — мемлекеттік ресурстары шектеулі ауыл мектептеріне бейімделетін модель құру. Сондықтан біз ең көбі үш қызметкерді — директор мен екі пән мұғалімін — алмастыру арқылы ұжымның 95 пайызын сақтайтын әдістемеге сүйендік. Мұғалімдермен мастер-класстар, тренингтер, тұрақты кездесулер өткіздік. Нәтижесінде шамамен 20 пайыз педагог көзқарасын өзгертіп, өзін дамытуға бет бұрды, кітап оқуды әдетке айналдырды. Себебі мұғалім дамымаса, ол шәкіртін де дамыта алмайды.

— Біздің мақсатымыз — балаларды жақсы үлгі арқылы тәрбиелеу. Қазақ мәдениетінде «тәрбие көрген» және «тәрбие көрмеген» деген ұғымдар бар. Тәрбие — тек сөз емес, ол бала күнделікті көріп, қайталайтын әрекет. Егер мұғалімдер өздерін лайықсыз ұстаса, оқушылар оны қалыпты жағдай ретінде қабылдайды. Сабақта биік құндылықтар туралы айтылғанымен, егер ол сөздер іс-әрекетке сай келмесе, әсерін жоғалтады. Осы қағидат арқылы біз тәртіп орнатып, мұғалім мамандығына деген құрметті қайта қалыптастырдық, бұл өз жемісін береді деп сенемін.

— Балалардың тек академиялық емес, шығармашылық және физикалық дамуы да маңызды екенін түсіну көзқарасты өзгертті. Мұғалімдер үшін де, ата-ана ретінде де бұл тәсіл пайдалы екенін ұғынды. Біз балаларға айқайлауды тоқтаттық, үйірмелер мен іс-шараларды ұйымдастырып, қолдаушы орта қалыптастырдық. Дегенмен, қиындықтар да болды: жас мұғалімдер мен кеткен соң мектеп қайтадан ескі жүйеге оралады деп қорқып, бәріне жағуға тырысты. Бұл ауыл мектептеріне тән жағдай, мұнда жемқорлық дарынды балалардың дамуына кедергі келтіреді. Мысалы, олимпиадада бос парақ тапсырған оқушыға мұғалімінің байланысына бола бірінші орын берілген жағдайлар болған. Мұндай тәжірибе ауыл білімін деградацияға ұшыратады. Мен келгеннен кейін бұл толығымен тоқтатылды: ешқандай жеңілдік, партиямен, ұйымдармен байланыс немесе газетке жазылу талаптары жоқ.

— Біз балаларға еркіндік бере бастадық. Енді оқушылар директордың кабинетіне еркін кіріп, ойларын, ұсыныстарын айта алады. Бұрын директорға шақырту әрдайым жазалау болатын, балалар күйзеліспен шығатын. Қазір олар идея ұсынып, жобаларын қорғап, қолдау алады. Мұғалімдер де бастама көтеріп, толық қолдау табады. Үлкендердің авторитарлы қысымы біртіндеп жойылуда. Үзіліс кезінде балаларға дәлізде жүгіруге рұқсат етілді. Олар 45 минут бойы сабақта отырады, сондықтан қозғалып, бала болуға құқылы.

— Балалар әлдеқайда ашық, көздері жанып тұр. Басқа мектептерден немесе аудандық білім бөлімінен келген қонақтар кейде балалар жүгіріп өтіп, сәлемдеспей кеткеніне таң қалады. Мен оларға баланың әрбір ересекті өз әлеміндегі маңызды тұлға ретінде қабылдауға міндетті емес екенін түсіндіремін. Бала үшін формадағы немесе лауазымды адам — кейде ағаш немесе динозавр секілді жай ғана фон болуы мүмкін, әсіресе ол өз ойына терең берілген кезде. Біз балаларды үлкендермен сәлемдесуге үйретеміз, бірақ олардың табиғи қабылдауына құрметпен қараймыз.

— Біз болашақтың инновациялық қазақ мектебін бастапқы сыныптардан бастап қалыптастырып жатырмыз, оны өз даламызға бейімдейміз. Негізгі мақсат — бұл жүйені масштабтауға болатын үлгіге айналдыру. Алдыңғыдай айтқанымдай, келесі мектеп үшін бар болғаны үш негізгі қызметкер жеткілікті: директор және екі пән мұғалімі. Біз осы команданы «Ybyrai mektebi» базасында дайындаймыз. Келесі кезең — жоғары сынып оқушыларына арналған интернат салу. 9, 10 және 11-сыныптарды ашып, әрқайсысына 25 оқушы қабылдауды, сондай-ақ қалалардан мықты мамандарды тартуды жоспарлап отырмыз.

— Болашақта «Ybyrai mektebi» жобасы ауыл мектептерін дамытуға бағытталған бірлескен бастамаға айналады. Ауыл балалары сапалы білім алып, Қазақстанның болашағына үлес қоса алуы тиіс. Олар — біздің басты ресурсымыз және үмітіміз. Қазақстанда шамамен 7 500 мемлекеттік мектеп бар, оның 70 пайызы ауылдық жерде орналасқанын жақсы түсінемін. Соңғы үш жылда жеткен жетістіктеріміз — тек бастамасы ғана, жүйе әлі де жетілдіруді қажет етеді. Біз жаңа корпус салып, оқушылар мен мұғалімдер санын арттырып, алдағы уақытта бұдан да жоғары нәтижелерге жетуді көздейміз.

— Бізді Мичиган университетінің командасы да қолдайды, бұл оқу орны педагогикалық білім беру саласында әлемдегі жетекші позицияларды иеленеді. Бізге келетін профессорлар бастауыш сыныптардағы оқу сауаттылығын арттырумен және педагогтардың цифрлық сауаттылығын дамытуымен айналысады. Оқытушылардың бірі — профессор Хартман — мұғалімдерімізге білім беру үдерісінде технологияларды тиімді қолдануды үйретеді, бұл олардың жұмысын едәуір жеңілдетеді. Сонымен қатар, олар көшбасшылық дағдыларды дамытуға көмектеседі, соның арқасында мұғалімдер әдістемелік құралдар мен оқулықтардың авторына айнала алады — бұл ауыл мектептерінде бұрын-соңды болмаған тәжірибе.

— Мен Мичиган мемлекеттік университетінде білім беру көшбасшылығы саласында жұмыс істеймін, — дейді профессор БетсЭнн Смит, — менің қызметім жүйелік өзгерістерге ықпал ете алатын және жастар көшбасшылығын қолдайтын мектеп басшыларын даярлауға бағытталған. Екі жыл бұрын мені BINOM мектептеріндегі әріптестермен тәжірибе алмасу үшін Қазақстанға шақырды, сол кезде Аралбекпен таныстым. Содан бері мені және кейбір әріптестерімді бірнеше рет осы жерге, «Ybyrai mektebi» мектебіне шақырды. Бұл — біздің үшінші сапарымыз. Әр келген сайын біз мектептегі жағымды мәдениетке таңғаламыз: мұндағы балалар бақытты, ал мұғалімдермен қарым-қатынасы шынымен сенімге және шынайылыққа негізделген. Біздің міндетіміз — оқу сауаттылығы тәжірибелерін нығайтуға көмектесу және мектептің дамуға, жаңа идеялар мен тәсілдерді енгізуге дайын болуына қолдау көрсету.

— Мен бұл мектепте 1985 жылдан бері жұмыс істеймін, — дейді еңбек пәнінің мұғалімі Самархан Демесинов. — Жалпы еңбек өтілім — 42 жыл. Өзім осы ауылда туып-өстім, осы мектепті бітірдім және осында еңбек етіп келемін. Біздің мектеп аудан бойынша ғана емес, тіпті облыс көлемінде де ең үздік ауыл мектептерінің бірі деп есептеймін. Жөндеу басталған кезде біз Айдын Жұмаділовичтен тек терезелерді ауыстыруды сұрағанбыз, өйткені қыста балалар суықтан куртка мен тонмен отыратын. Бірақ оның орнына күрделі жөндеу басталып, мектеп түбегейлі өзгерді. Қазір балалар сырт киімсіз оқиды, ғимарат жылы, жағдай өте жақсы. Мен мектеп түлегі Айдын Жұмаділовичке көрсеткен қолдауы үшін бірнеше рет алғыс білдірдім.

— Мектептегі жалпы ахуал айтарлықтай жақсарды, бұл бірден сезіледі. Әкімшіліктен бастап мұғалімдерге дейін барлығы балаларды оқыту мен тәрбиелеудің жоғары деңгейін сақтауға тырысады. Мектеп қажетті құрал-жабдықтармен толық қамтылған. Егер бірдеңе жетіспесе, басшылық жедел түрде сатып алады. Балаларға сабақ қызық, олар мектепке қуана келеді. Бірінші тоқсанда олар визуалды өнермен айналысады: бастауыш сынып оқушылары сурет салып, мысалы, үй макеттерін жасайды. Екінші тоқсанда ағашпен жұмыс басталады, үшінші тоқсанда металл өңдейді, ал төртінші тоқсанда электротехникалық құрылғылармен жұмыс істеуге көшеді. Информатика сабақтарында балалар компьютер негіздерін ғана емес, робототехниканы да меңгеріп, 3D-принтерлермен жұмыс істейді.

— Эксперименттік жоба арқасында мектебіміз түбегейлі өзгеріп, республикалық деңгейдегі оқу орнына айналды, — дейді география пәнінің мұғалімі Есімбек Кунафин. — Біздің басты ерекшелігіміз — дәстүрлі репродуктивті оқытудан конструктивті оқытуға көшу. Мұнда балалар білімді дайын күйінде алмайды, оны өздері құрастырады. Бұл олардың жетістіктеріне өте оң әсер етеді. Менің екі балам да осы мектепті бітірді: біреуі әскери институтты аяқтап, қазір майор шеніндегі офицер, екіншісі Гарвард университетінің студенті болып, қазіргі уақытта Мальдив аралдарында тағылымдамадан өтіп жүр. Барлық оқушыларымызға үлкен жетістіктер тілеймін және мектебіміз әлі талай дарынды түлек тәрбиелейді деп сенемін.

— Бұл эксперименттік мектеп «тігіссіз білім беру» тұжырымдамасына негізделген, — дейді «Комьюнити» жобасының теңқұрушысы әрі бас директоры Эльмира Карманова. — Мұнда балалар балабақшадан мектепке, одан әрі университетке дайындыққа біртіндеп өтеді, академиялық және әлеуметтік дағдылары мықты болып қалыптасады. Осы тәсілді қолдау үшін мектеп мұғалімдерге жатақхана ұсынып қана қоймай, комьюнити-орталықты да дамытып отыр. Бұл орталық оқушылардың бос уақытын ұйымдастыру мен ата-аналармен бірлескен іс-шаралар үшін ғана емес, сонымен қатар жергілікті белсенділер мен тұрғындардың әлеуметтік мәселелерді талқылап, шешуіне арналған кеңістік. Мектеп бүкіл ауылдың өзін-өзі дамыту орталығына айналуда, өйткені Қазақстанның кез келген ауылында, мейлі Құлынжон болсын, мектеп — тұлғалық және әлеуметтік дамуға мүмкіндік беретін жалғыз кеңістік болып қала береді. Құлынжондағы комьюнити-орталықтың мақсаты — тұрақты даму мен жергілікті қауымдастықты белсендіру. Мұнда ата-аналар, балабақша тәрбиеленушілері, еріктілер мен белсенділер жиналып, экологиялық бастамалардан бастап аспаздық шеберлік сабақтарына дейінгі бірлескен жобалар арқылы жауапкершілік дағдыларын қалыптастырады.

— Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, осындай ойластырылған әрі қолжетімді кеңістік алдымен мектеп қауымдастығын біріктіріп, кейін бүкіл елді мекеннің дамуына серпін береді. Барлық тұрғындарды толық қамту міндетті емес — халықтың шамамен 10 пайызының қатысуы жеткілікті. Ауыл халқы 700 адам болса, 70–80 белсенді тұрғын — бұл өзгеріс әкелетін нақты күш. Бұған нақты мысалдар бар: соңғы екі жылда Құлынжон ауылында 400-ден астам іс-шара мен бағдарлама өткізілді. Комьюнити-орталықтың кем дегенде бір нақты нәтижесі — әлеуметтік өмірге көзқарасын өзгерткен бес отбасы. Қолдау арқылы олар белсендірек әрі жауапты бола бастады. Қауіпсіз әрі демократиялық ортада өзін-өзі дамытуға жағдай жасалған кезде көптеген оң өзгерістер орын алады. Қазақстан өңірлері сыртқы қолдауды күтпей, ішкі өзгерістердің көзіне айналуы маңызды. Қазіргі таңда ресурстардың негізгі бөлігі ірі қалаларда шоғырланған, соның салдарынан шағын елді мекендер даму үдерісінен шет қалып, адамдар мүмкіндікті шетелден іздейді. Біздің мақсатымыз — өңір тұрғындарына болашаққа деген сенім беріп, туған жерінде өмір құрып, балаларды қауіпсіз әрі қолдаушы ортада тәрбиелеуге мүмкіндік жасау.

— Біздің ең үлкен мақсатымыз — ауыл оқушыларының Назарбаев Университетіне, сондай-ақ Гарвард немесе Оксфорд секілді әлемнің жетекші университеттеріне НИШ немесе КТЛ-ға ауыспай-ақ тікелей түсуіне жағдай жасау, — дейді директор Аралбек Берікұлы. — Біз сапалы білімді ауыл мектебінде де, бірінші сыныптан он бірінші сыныпқа дейін сол жерде оқи отырып алуға болатынын дәлелдегіміз келеді. Сонымен қатар жаңа директорлар мен мұғалімдерді даярлап, осы модельді қолдап әрі тарата алатын жүйе құру — басты міндеттеріміздің бірі. Егер жыл сайын үш мұғалімнен тұратын командаларды дайындайтын болсақ, бірнеше жыл ішінде ауыл мектептерінің едәуір бөлігін қамтып, оларды жаңа деңгейге шығара аламыз. Әрине, жүйені бейімдеп, егжей-тегжейін пысықтау қажет, бірақ біз дұрыс бағытта келе жатқанымызға сенімдімін.

— Мен келгеннен бері ҰБТ нәтижелері айтарлықтай жақсарды. Алғашқы жылы орташа балл 53 болды, кейін 57-ге көтерілді, ал 2024 жылғы қаңтар айындағы ҰБТ-да орташа көрсеткіш 89 баллға жетті. Ал қорытынды ҰБТ-да бұл нәтиже 102 баллды құрап, бастапқы көрсеткіштен екі есеге жуық өсті. Келесі түлектер легінде орташа баллды 110-ға жеткізіп, Назарбаев Университетіне және шетелдік жоғары оқу орындарына түсуге қол жеткізуді жоспарлап отырмыз. Сонымен қатар біздің мектептің бір оқушысы «Айқанат» беделді бағдарламасына қабылданды, тағы үшеуі облыстық мамандандырылған «Дарын» мектептеріне түсті.

— Қуантатыны — бүгінде пікірлес жандар көбейіп келеді. Шетелдік бағдарламаларды аяқтап, ауылға қайта оралып жатқан мұғалімдер бар екенін білемін. Жуырда сондай ұстаздардың бірі туралы бейнеролик көрдім — ол мемлекеттік қана емес, жекеменшік ауыл мектебін де дамытып жүр. Бұл шабыт береді, өйткені мұндай бастамалар енді ғана қарқын ала бастады. Жас мамандардың келуі, болашақ мұғалімдерді арнайы бағдарламалар арқылы қолдау — мұның бәрі Қазақстандағы ауылдық білім беру саласының болашағы жарқын болатынына сенім ұялатады.