БЕЙНЕУДІҢ ЖАҢҒЫРУЫ: АСТЫҚ ТЕРМИНАЛЫ ЖӘНЕ HALYK ҚОЛДАУЫ

Бейнеу ауылы 1960 жылы Мақат–Маңғышлақ теміржолын салу кезінде негізі қаланып, содан бері Қазақстанды Орталық Азия елдерімен байланыстыратын маңызды көлік торабына айналды. Қазіргі таңда елді мекенде 56 348 адам тұрады, бұл Бейнеуді елдегі ең үлкен ауыл етеді. Ауыл мәртебесіне қарамастан, елді мекен белсенді дамуда: жаңа үйлер, мектептер, балабақшалар салынуда. Ал Бейнеу астық терминалының жұмысын қайта жандандыру — тек ауыл үшін емес, бүкіл Маңғыстау облысы үшін стратегиялық маңызды қадам болды. Осы оқиғаның маңызын бейнеуліктер өздері айтып береді.

— Бұл нан біздің терминалдың ұнынан пісірілген, ең алғаш дәмін қызметкерлер татты, — дейді наубайшы Сарыгүл Бугабаева. — Біздің ұннан иленген қамыр өте жақсы көтеріледі, нан қытырлақ әрі дәмді болады. Терминал жеті жыл бойы тоқтап тұрды, диірменнің іске қосылуы біз үшін өте маңызды оқиға болды. Көпшілік бұл жаңалықты қуанышпен қабылдады. Енді өз өнімімізді шығара аламыз, ең бастысы — ауыл тұрғындары үшін жұмыс пайда болды.

— Ұлым диірменде жұмыс істейді, Аллаға шүкір, бәрі жақсы, — дейді «Агния» базарының сатушысы Жаңылдық Нұрдәулетова. — Терминалдың қашан ашылатынын ұзақ күттік. Неліктен жабылғанын, не болғанын білмедім. Енді, Алла қаласа, бәрі жақсы болып, зауыт қайта жабылмайды деп сенемін.

— Диірменнің қайта ашылғанына қатты қуаныштымыз, — дейді зейнеткер Базаргүл. — Өнім өзімізде өндірілсе, сырттан тасымалданбаса, ұн мен нанның бағасы арзандайды деп ойлаймын. Бұл ауыл үшін үлкен іс.

– Диірменнің ашылуы неге маңызды? Өйткені бұл — тұрақтылық. Бұл — ауылға да, өңірге де, елге де пайда, — дейді ет сатушы Шахзат Төреханов. — Жұмыс орындары көбейеді. Терминал бағаны ұстайды, жұмыс береді. Маңғыстауда мал шаруашылығы жақсы дамыған, ал жем-шөп қазір қымбат. Терминалдың жұмысы арқасында ұн мен кебектің бағасы төмендейді деп үміттенеміз. Сонда мал ұстайтындарға да, қарапайым халыққа да жеңіл болады. Мысалы, қазір кебектің килограмы шамамен 3300 теңге — бұл қымбат. Біз бұл жерде көп жылдан бері тұрамыз, балаларымыз бен немерелеріміздің болашағы туған жерде болғанын қалаймыз. Мектептер жұмыс істеп тұр, зауыт іске қосылды, демек, өңірдің дамуына үміт бар.

2010 жылы пайдалануға берілген астық терминалы 2018 жылы жұмысын тоқтатты. Жеті жылдық үзілістен кейін кәсіпорын Тимур Құлыбаевтың Halyk қорының қолдауымен қайта іске қосылды. Қор Маңғыстау облысы әкімдігімен жасалған қайырымдылық ынтымақтастығы туралы меморандум аясында оның қайта жандануы үшін 1,8 миллиард теңге бөлді. Осы қаражатқа терминал жаңғыртылды, заманауи жабдықтармен толықтырылды, ұн мен кебек өндірісінің қуаты кеңейтілді, өнімді көрші елдерге экспорттау жолға қойылды. Бұдан бөлек, өнімді қауіпсіз және тиімді тасымалдауды қамтамасыз ету үшін Ақтау — Бейнеу тас жолы жөнделді.

— Біз терминалды өткен жылдың шілде айында қайта құруды бастадық, — дейді Бейнеу астық терминалының бас инженері Сейдахмет Қожахметов. — Сол кезде техникалық ақаулар көп болды: зауыт жеті жылдан аса тоқтап тұрған, кабельдер жетіспеді, бөлшектер тозған, кей жерлерде шестерналарды ауыстыру, механизмдерді майлау қажет болды. Біз ауқымды жөндеу жұмыстарын жүргізіп, іске қосуға толық дайындадық. Наурыз айының соңында ресми ашылу өтті. Бидай қоры жеткілікті — жақында бес вагонды түсірдік, тағы 15–17 вагон келе жатыр. Қоймалар 40 мың тоннаға дайындалды, жалпы элеватор 100 мың тоннаға дейін қабылдай алады.

Облыстың ауыл шаруашылығы басқармасының айтуынша, терминалдың іске қосылуы өңірдегі мал басын толықтай жем-шөппен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Қыс мезгілінде өңірге 25–28 мың тонна кебек және құрамажем қажет.

— Бұдан бөлек, біз құрамажем өндірісін іске қоспақпыз. Қосымша құралдар мен бункерлер орнатуды жоспарлап отырмыз. Қазір Маңғыстауға құрамажем Ресейден және басқа өңірлерден әкелінеді, бұл бағаны айтарлықтай өсіреді. Жергілікті өндіріс тасымал шығындарын азайтып, бағаны 15–20%-ға төмендетеді. Біз тәулігіне 250 тоннаға дейін құрамажем өндіруді жоспарлап отырмыз — ол үшін қажетті жабдық Түркиядан алынды. Құрамажем әртүрлі рецепттермен дайындалады: ірі қара, қой, құс үшін — жүгері, қарабидай және басқа да қоспалармен, — дейді Сейдахмет Қожахметов.

Кәсіпорынның өзіне тиесілі сегіз шақырымдық теміржол желісі және Қазақстан–Түрікменстан шекарасына тікелей шығатын жолы бар. Өнім Өзбекстан, Тәжікстан және Ауғанстанға экспортталады. Жоба өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін күшейтіп қана қоймай, экспорттық бағытты ашып, шамамен 200 жаңа жұмыс орнын құрады.

— Зауыттың қуаты тәулігіне 400 тонна дән өңдеуге мүмкіндік береді: шамамен 300 тонна ұн, 100 тонна кебек өндіріледі, — дейді Сейдахмет Қожахметов. — Қазір жақын шетелдермен келісім жүргізілуде. Ішкі нарықта да сұраныс бар, әсіресе Маңғыстау облысында. Болашақта өніміміз Қазақстанның басқа өңірлеріне де жеткізіледі деп жоспарлап отырмыз, сапасына сенімдіміз.

— Қазір біз бірінші сортты ұн өндіреміз — нарықтағы ең сұранысқа ие өнім. Әзірге бір ғана сорт шығарамыз, бірақ болашақта ассортиментті кеңейтеміз. Қазір вагон түсіру жұмыстары жүріп жатыр. Тазартылған және ылғалдандырылған бидай шамамен 12 сағатқа жібітіледі — нақты уақыт лаборатория сапасына қарай анықтайды. Содан кейін ұн және кебек өндіру процесі басталады.

— Біздің негізгі міндет — астық сапасын талдау, — дейді зертхана меңгерушісі Үлбике Наурызымбетова. — Біз негізгі дақыл мен әртүрлі қоспалардан тұратын дән массасын тексереміз. Қазіргі таңда астық сапасы талаптарға сай. Негізінен үшінші сортты бидай келеді — одан нан пісіруге жарамды ұн өндіріледі. Бірінші және жоғары сорт сирек кездеседі және бағасы қымбат. Біз сондай-ақ дәннің шынылылығын анықтаймыз: көрсеткіш жоғары болған сайын сорт та жоғарылайды.

— Нарықта ең көп сұраныста — бірінші сортты ұн. Қажет болса, жоғары сортты өндіруге де мүмкіндігіміз бар. Жоғары және бірінші сортты ұнға темір және басқа микроэлементтерден тұратын дәрумен кешені қосылады. Өкінішке қарай, екінші сортты ұнға сұраныс аз — ал ол дәруменге ең бай, себебі құрамында дән қабығының бөлшектері сақталады.

Өңірдегі басты мәселе — жұмыс орындарының тапшылығы. Бұл проблеманы шешу үшін ауылда сүт зауыты жұмыс істейді, онда 100-ге жуық адам еңбек етеді. Сонымен қатар бейнеуліктер жеке кәсіп ашып, наубайхана, тігін цехтарын іске қосуда.

— Біздің отбасылық кәсібімізге екі жыл болды, — дейді наубайхана иесі Лариса Боранбаева. — 2023 жылдың қаңтарынан бері күніне 800–1000 дана нан-тоқаш өнімі сатылады. Ассортиментте домалақ нан, бидай және қарабидай наны бар. Ауданымызда бес-алты наубайхана бар, бірақ біз — бәрін нөлден бастағандардың біріміз. Біздің сегіз қызметкер бар: үшеуі күндіз, төртеуі түнде жұмыс істейді. Таңертең дүкендерге жаңа нан жеткізу үшін түнде де тоқтамаймыз.

— 2023–2024 жылдары субсидияланған бағдарлама бойынша Ақтаудағы «Дәулет» зауытынан ұн тасымалдадық. Бастапқы баға 7200 теңге болса да, жеткізумен 8000 теңгеден асып кетті. Қазір субсидия тоқтады, ұнды қымбатқа — шамамен 9500 теңгеге сатып алып жатырмыз. Бейнеудегі астық терминалының ашылуы ауданымыздағы шағын бизнеске үлкен әсер етеді. Ұн қолжетімді бағада сатылса, нан бағасы тұрақтанып, кәсіпкерлерге де, тұрғындарға да тиімді болады.

— Аудандық жұмыспен қамту орталығы арқылы біз он тігіншіні жұмысқа тарттық, — дейді модельер Жаннар Мендіқұлова. — Бұл — қолөнерді дамытуға қосқан үлесіміз. Шеберхананың басты мақсаты — қазақ мәдени құндылықтарын сақтап, ұлттық киімді заманға сай жаңғырту. Біз камзол, ер-әйел шапандары, береттер тігеміз. Біздің киімдер Best Fest Nauryz шарасына қатысқан. Болашақта Қазақстан өз қой мен түйе жүнін өңдеп, тігіншілерді сапалы отандық шикізатпен қамтамасыз ете алады деп сенеміз — бұл үлкен алға басу болар еді.

— Астық терминалының реконструкциясы ауылдағы жұмыссыздық мәселесін шешуге көмектеседі, халықты ұнмен қамтамасыз етеді және өнімді экспорттауға мүмкіндік береді. Таңертең Ыбырай Алтынсарин атындағы мектепке бардым — қазір онда интерактивті панельдер орнатылып, кабинеттер жабдықталған. Балаларымыздың жақсы жағдайда білім алып жатқанына қуаныштымын.

Астық терминалы іске қосылмай тұрып-ақ ауылда «Отпан» білім беру жобасы белсенді енгізілді. Осы жобаның аясында Halyk қоры үш мектепті модернизациялауға 504 млн теңге бөлді — жаңа жабдық, инфрақұрылым. Бұл 5000-нан астам оқушы мен 400 мұғалім үшін сапалы білім жағдайын жасауға мүмкіндік берді.

— Ұлы ағартушы Ыбырай Алтынсариннің есімі берілген мектебіміз 1970 жылдары салынған, — дейді мектеп директоры Сағатбек Жұбанов. — 2019 жылы ғимарат күрделі жөндеуден өтті, 2020 жылы жалпы білім беретін мектеп болып қайта ашылдық. Қазір 180 қызметкер жұмыс істейді, оның 88-і — мұғалімдер. Halyk қоры қолдайтын «Отпан» жобасының арқасында біз 144 млн теңгеге мектепті толық жабдықтап, 21 оқу кабинетін — қазақ тілі, зертхана, телестудия сияқты сыныптарды жаңарттық. Бұл жоба қала мен ауыл арасындағы білім теңсіздігін азайтуға көмектеседі. Оқушылар олимпиада мен жарыстарда жүлде алып жүр — робототехника, спорт, ғылыми жобалар бойынша.

— Halyk қорының қолдауы ауданымыз үшін өте маңызды. Бүгінде ең өзекті мәселелердің бірі — жұмыссыздық, ал терминалдың ашылуы оны ішінара шешеді. Екінші үлкен пайда — мал ұстайтындар үшін қолжетімді бағада жем-шөп. Жем жергілікті жерде өндірілсе, бағасы да төмен, құнарлылығы да жоғары болады. Бұл, әсіресе, қысқы тапшылық кезінде өте маңызды. «Отпан» жобасына келсек, ертеңгі күні бұл балалар маман, компания басшысы, тіпті меценат болғанда, қазіргі алған қолдауды ешқашан ұмытпайды және оны кейін өз кезегінде қайтарады. Halyk қорының Бейнеуді дамытуға қосқан үлесі — дәл осы себепті өте маңызды, — деп қорытындылады Сағатбек Жұбанов.