ALG COMPANY: ОРТАЛЫҚ АЗИЯНЫҢ КӨРІНБЕЙТІН ФАРМ ТОРАБЫ

Дәрілер дәріхана сөресіне, ауруханаға немесе емханаға жеткенге дейін қайда «өмір сүретінін» ойланып көрдіңіз бе? Жүк көліктерін кім қабылдайды, құжаттарды кім жүргізеді, партияларды кім тексереді және препараттың Қазақстанда заңды түрде айналымға шығуына кім жағдай жасайды? Алматыда ALG Company қойма кешені жұмыс істейді. Бұл - импорттық партиялар бақылаудан өтіп, дистрибуцияға дайындалатын фармлогистиканың «көзге көрінбейтін» тораптарының бірі. Shanger.kz қоймаға арнайы барып, партияны қабылдаудан бастап жөнелтуге дейінгі логистиканың іс жүзінде қалай ұйымдастырылғанын өз көзімен көрді.

Салалық жарияланымдарда ALG Company Қазақстандағы ең ірі жеке бизнес-экожүйелердің бірінің бөлігі ретінде сипатталады, оның дамуы инвестор Тимур Кулибаевтың есімімен байланыстырылады. Осындай инфрақұрылымдық контур компанияға сервисті ауқымды етуге және халықаралық өндірушілердің талаптарына сай болуға мүмкіндік береді. Осы тұрғыдан алғанда, ALG Company Орталық Азиядағы дәрілік заттарды сақтау мен дистрибуциялаудың ең ірі орталықтарының бірі деп аталады. Big Pharma тарапынан сенімнің тағы бір маңызды себебі - өндірушілер Қазақстанға және көршілес елдерге жеткізу тізбегін құру кезінде бағдар ететін GDP стандартына сәйкестік.

- Біз 120-дан астам фармацевтикалық компанияға қызмет көрсетеміз, олардың арасында халықаралық көшбасшылар да, жергілікті өндірушілер де бар, - дейді ALG компаниясының бас директоры Данияр Ибраев. - Қазақстанда басқа да алаңдар бар, бірақ ауқымы мен шешетін міндеттері жағынан олар бізбен салыстыруға келмейді. Біз осы модель бойынша 15 жылдан астам уақыт жұмыс істеп келеміз, қабылдаймыз, сақтаймыз, таңбалаймыз және жаһандық нарық стандарттары талап еткендей жөнелтеміз. Біз жұмыс істейтін big pharma компанияларына мысал ретінде Bayer, Boehringer Ingelheim, Dr. Reddy’s, Teva, Gedeon Richter-ді атай аламын, бұл толық тізім емес. Фармацевтикалық сақтау - ең қатаң реттелетін салалардың бірі, әрбір операция белгілі бір стандартты рәсім мен құжатқа бағынады. Иә, бізде GDP сертификаты бар, бірақ бәрі сонымен бітпейді. Ірі халықаралық өндірушілер compliance, еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау, IT және басқа да бағыттар бойынша халықаралық сапа стандарттарына сәйкестікті тексеру үшін тұрақты түрде өз аудиттерін жүргізеді. Бұл ретте тауар қозғалысының әр кезеңі, барлық операциялар мен тауармен жасалатын манипуляциялардың талаптарға сәйкестігі тексеріледі.

- Бізде А класындағы қойма терминалы және контейнерлік терминал бар. Қоймаларға келсек, шамамен әрқайсысы 25 мың шаршы метр болатын екі ғимарат бар, соның біреуі толықтай фармацевтикаға арналған. Егер дәл осы фарм-бағыт туралы айтсақ, біз өндірушілер мен дистрибьюторлар үшін сервистік оператор ретінде жұмыс істейміз: қабылдаудан және жауапты сақтаудан бастап тапсырысты жинақтау, таңбалау, стикерлеу, орау, құжаттарды рәсімдеу және жөнелтуге дейінгі толық қызметтер спектрін ұсынамыз.

- Дәріханаларда сатылатын өнімдердің едәуір бөлігі біз арқылы өтеді, ассортимент өте үлкен. Мемлекеттік арналар арқылы жеткізілетін және нақты қажеттілікке қарай «тапсырыспен» жөнелтілетін препараттар бар, сондай-ақ қарапайым адам тікелей сатып алмайтын дәрілік заттар да бар. Бізде резидент емес клиенттер көп: Еуропадағы зауыт келісімшарт жасайды, препараттар заңды түрде шетелдегі компанияның меншігінде қалады, бірақ физикалық тұрғыда осында сақталып, осы жерден Қазақстан ішіндегі дистрибьюторларға жеткізіледі. Бұл ретте Қазақстан Республикасында тіркелген дәрілер ғана сатылуы мүмкін, бұл - нарықтың базалық ережесі.

- Фармацевтикалық қойма «тоқтап қалуға» құқылы емес. Электр өшсе де, газ тоқтаса да, апат болса да, біз бәрібір температуралық режимді ұстап тұруға және жұмысты жалғастыруға міндеттіміз. Ол үшін үздіксіздік жоспары, резервтік жүйелер, генераторлар және әрбір инцидент кезінде кім не істейтіні жазылған сценарийлер қажет. Бұған COVID-19 кезеңі жақсы мысал бола алады. Мен «ерлік» деген сөзді ұната бермеймін, бірақ көптеген қызметкерлер өте аз ұйықтап, тұрақты стресс жағдайында жұмыс істегені - факт. Біз қала мен облыстың шекарасында орналасқанбыз, Алматы мен облыс екі бөлек өңір ретінде жабылған кезде қызметкерлердің 80 пайызы «арғы жақта» қалып қойды. Біз адамдарды шығарып алдық, қонақүйлерге орналастырдық, пәтер жалдадық, тұрмысын ұйымдастырдық, олар жөнелтуді жалғастыра алуы үшін бар жағдайды жасадық. Бірнеше ай бойы адамдар іс жүзінде вахталық режимде өмір сүрді, бұл психологиялық тұрғыдан ауыр болды, бірақ басқаша жағдайда жеткізу тізбегі жай ғана күйреп кетер еді.

- Егер біздің қоймада ақау болса, оны бәрі сезінер еді - дәріханалар да, ауруханалар да. Сондықтан қойма үздіксіз жұмыс істеуге тиіс болды. COVID-19 кезеңіндегі күрделі мәселелердің бірі - жекелеген препараттарға сұраныстың күрт өсуі еді, ал Қазақстанға арналған препараттар алдын ала болжанған көлемге сай өндіріледі. Елге «шартты түрде миллион қаптама» емес, одан бірнеше есе көп керек болған кезде тапшылық туындайды. Сонда Денсаулық сақтау министрлігі «бір жолғы әкелуге» рұқсат береді. Міне, дәл осы жерде біздің қойма үшін ең қызық кезең басталды. Қосымша операциялар пайда болды, қаптама жергілікті талаптарға сай келмейді, қазақ тіліндегі таңбалау, нұсқаулықтар, белгілер қажет болады. Ал бұл жай ғана «әдемі жапсырма» басып шығарып, жапсыра салу емес, әрбір қаптаманы заңнаманың ең төменгі талаптарына сай келтіру қажет болды және препараттың барлық талаптар сақтала отырып, мүмкіндігінше қысқа мерзімде айналымға енгізілуі маңызды еді, сонда оның айналымын бақылауға болады. Мұның бәрі біздің қойма арқылы өтетін дәрілер ағыны аса көп болған, мерзімдер барынша қысқарған және еңбек ресурстары шектеулі жағдайда жүрді.

- Локдаунның алғашқы күндеріндегі тағы бір мәселе - жаппай бейберекеттік пен үнемі өзгеріп отырған жұмыс режимдері еді, шешімдер мен түсіндірмелер сөзбе-сөз жол-жөнекей қабылданып жатты, ал мемлекеттік органдарға түсетін өтініштер мыңдап келіп жатты. Осындай ағында біздің мәселе - фармқойманың үздіксіз жұмысын және қызметкерлер қозғалысын қалай қамтамасыз ету керектігі - жай ғана назардан тыс қалуы мүмкін еді. Мен күн сайын әкімдіктің табалдырығын тоздырдым, Президент Әкімшілігіне жаздым, тіпті министрлерге әлеуметтік желілер арқылы да жаздым, тек біздің ресми өтінішті көріп, оны басым тәртіппен қарауы үшін. Ақпарат керек адамдарға жеткен бойда мәселе тез шешілді. Нәтижесінде біз бір сағатқа да тоқтаған жоқпыз, қойма барлық күндері жұмысын жалғастырды және жөнелтілімдер бойынша сыни кідірістерге жол берілген жоқ.

- Қойма логистикасы көбіне «көзге көрінбейді», сырт көзге біз әрдайым фармнарықтың қатысушысы болып көрінбеуіміз мүмкін, бірақ дәл дағдарыс кезінде біздің қойма импорт пен дәріхана/аурухана арасындағы маңызды көпір екені айқын көрінді, мұнда әрбір кідіріс бүкіл тізбекке әсер етеді. Әдетте COVID-19 туралы айтқанда дәрігерлердің үлесі көбірек аталады және бұл дұрыс. Бірақ біз де, медицина саласына жатпасақ та, маңызды рөл атқардық. Біздің команда дағдарыс кезінде стандарттан тыс жұмыс істей алатынын және сонымен бірге сапаны жоғалтпайтынын дәлелдеді.

- Келесі кезең цифрландыруға көшу болды. 2024 жылдан бастап Қазақстанда дәрілік заттарды бірегей Data Matrix кодымен міндетті түрде таңбалау енгізілді. Енді бірде-бір препарат өзінің бірегей идентификаторынсыз айналымға түспеуге тиіс. Логикасы қарапайым: кез келген тұтынушы кодты сканерлеп, эмиссиядан бастап импортқа және айналымнан шығаруға дейінгі негізгі оқиғаларды көре алады. Бұл дәріні қадағалауға мүмкіндік береді, контрафакт пен «сұр» импорт қаупін төмендетеді.

Іске енгізу алты айдан астам уақытқа созылды, ал дайындық жылдар бойы жүрді. Біз басқа елдердің тәжірибесін зерттедік, оның қалай құрылғанын қарадық және өз моделімізді жасадық. Қиындық интеграция ауқымында да болды: клиенттер жүзден асады, әрқайсысының өз IT-командалары, өз процестері бар. Біз таңбалауға және процестерді толық цифрландыруға арналған бірегей бағдарламалық қамтамасыз етуді енгізу, сондай-ақ клиент үшін процесті барынша күрделендірмеу мақсатында «кілтпен тапсыратын» кешенді қызмет көрсету шешіміне келдік. Сонымен қатар клиент жүйелері, мемлекеттік оператор және біздің ішкі жүйелеріміз үйлесімді жұмыс істеуіне қол жеткізу керек болды. Меніңше, біз бұл енгізу кезеңінен жүйе жұмысына әсер ететіндей ақауларсыз, тұрақты өттік.

- Мен адамдар партиялар әр позиция бойынша шағын болып көрінгенімен, номенклатураның ауқымы орасан екенін түсінсе екен деймін. Бір препараттың бірнеше дозировкасы мен түрі болуы мүмкін, мұның бәрі бірге келеді. Әр қаптамаға бірегей код қажет, одан кейін оны сериямен, жарамдылық мерзімімен, шығарылу түрімен дұрыс байланыстыру керек. Біз уәкілетті операторға нақты осы кодтардың нақты осы өнімге түсірілгені туралы есеп береміз. Бұл деректердің бәрі бірыңғай базаға түсуге тиіс.

Кодтарды біз өзіміз «жасамаймыз», оларды клиенттің сұранысы бойынша мемлекеттік жүйеден аламыз. Одан әрі бағдарламалық қамтамасыз ету символдар жиынтығын Data Matrix-ке айналдырады. Содан кейін біздің таңбалаушылар оларды басып шығарып, әрбір бірлікке қолмен жапсырады.

- Жұмыс сырт көзге ғана оңай көрінеді: Data Matrix-ті басып шығару, оны макетке сәйкес қаптаманың нақты жеріне жапсыру, содан кейін қорапқа біріктіру, ал қорапты палетаға жинау, - дейді таңбалау бөлімінің басшысы Бахтинур Имерлаева. - Сонымен қатар біз қаптаманың сапасын бақылаймыз, зауыттық ақаулар да, тасымалдау кезінде болған зақымдар да кездеседі. Мұндай жағдайларды тіркеп, клиентке көрсетеміз. Бүлінген қаптама сатылымға жіберілмеуі тиіс, оны ақау аймағына бөлек қояды. Жобаның бастапқы кезеңіндегі барлық қиындықтарға қарамастан, біздің команда тауар сапасына әсер ететін қателіктерге жол бермеді.

- Күніне мен 6 мыңнан 10 мыңға дейін қаптама өңдеймін, бұл препаратқа байланысты: жеңіл позициялар бар, ауыр және пішіні ыңғайсыздары бар, - дейді таңбалаушы Дана Шаймуратова. - Мұнда ұқыптылық өте маңызды: серия, өтінім, кодтың жапсырылатын орны - бәрі дәл келуге тиіс.

Фармқоймадағы тағы бір қызық ерекшелік - дәрілік заттарды қабылдау мен жөнелтуді тікелей фармацевт-провизорлардың өздері атқарады. Бұл қойма кешені өндіріс те емес, зертхана да емес, бірақ дәл осы жерде қызметкерлердің қандай өніммен жұмыс істеп жатқанын түсінуі және жүйенің «басқа» препараттың, қате дозировканың немесе жарамдылық мерзімі сәйкес келмейтін тауардың қате жөнелтілуін болдырмауы аса маңызды.

- Фармқоймада дәрілік заттармен қалай жұмыс істеу керектігін түсіну маңызды, қораптар жабық болса да, оларды жерге қоюға болмайды, бәрі тек тұғырларға қойылуы керек, - дейді фармацевт Александр Мордвинов. - Басқа саладан келген адамдар кейде «құрылыс материалдарымен жұмыс істегендей» әдеттерін ала келеді, бірақ дәрілермен олай болмайды. Біздің міндетіміз - сәйкессіздікті дер кезінде байқап, қабылдауға болмайтын нәрсені қабылдамау. Мен мұнда дәріхана желісінен келдім және бұған өкінбеймін. Біздің қойма - барлық процестер мен еңбек жағдайлары шынымен де халықаралық деңгейдегі барлық талаптарға сай ұйымдастырылған санаулы орындардың бірі.

- Мен фармқоймадағы қабылдау мен жөнелтуге жауап беремін: көлік уақытында кірсін, тауар дұрыс қабылдансын және дәл солай дұрыс жөнелтілсін, - дейді фармацевт Ғани Барлыбаев. - Орта есеппен біз тәулігіне он шақты фура өңдейміз, ал ең қызған күндері жиырма-отызға дейін жетеді. Мен үшін ең бастысы - ырғақ пен тәртіпті сақтау, дәрілер күтпейді, егер біз бір жерден уақыт жоғалтсақ, ол бірден бүкіл жүйеде, клиенттер жағында сезіледі. Біздің фармқойма әдетте бәрі дұрыс жұмыс істеп тұрған кезде көзге түсе бермейді. Бірақ дәл осы жерде дәрінің қолжетімді болатыны, пациентке дейінгі жолды ақаусыз, дұрыс сақтау шарттарымен, құжаттарымен және әр кезеңдегі бақылаумен өтетіні шешіледі.