Парламенттың ар жағындағы өмір: Мәжіліс Аппаратының жұмысы

Ақсақалдар кеңесі. Ежелгі замандарда халық билігінің өкілдері осылай аталатын. Олардың міндеті маңызды мәселелерді, дауларды және шиеленістерді шешу болатын. Уақыт өте келе кеңес қосалқы рөлден жоғарғы өкілді мемлекеттік органға айналды. Бұл орган Парламент деп аталады және ол екі Палатадан тұрады: Мәжіліс және Сенат. Vox Populi сізге бесінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттарының өмірін, олардың жұмыс күндерін және жабық қырларын көрсетеді.

Мәжіліс Парламентінің ғимараты Астананың сол жағалауында орналасқан. Оны 2004 жылы түрік компаниясы Ахсель Иншаат салған. Төрт блоктан тұратын кешеннің жалпы ауданы 26 800 шаршы метр. Мәжіліс Мемлекет басшысының резиденциясына, Жоғарғы Сот пен Сенат ғимараттарына жақын орналасқан.

Қазіргі уақытта Мәжілісте 107 депутат жұмыс істейді. Өткен жылы президенттің жарлығымен төртінші шақырылым Мәжілісі таратылды. 15 қаңтарға Мәжіліс депутаттарының кезектен тыс сайлауы тағайындалды. Депутаттар партиялық тізім бойынша сайланды. Дауыс беру нәтижесінде тек үш партия қажетті дауыс жинады: НДП Нур Отан 81 пайыз, ДПК Ақ жол 7,3 пайыз және КНПК 7,3 пайыз.

Парламенттегі өмір өте дағдылы. Мұнда шексіз кеңестер, дөңгелек үстелдер, талқылаулар және отырыстар өтеді. Дүйсенбі күндері үкімет сағатында депутаттар министрлер мен ведомство басшыларын тыңдайды, сәрсенбі сайын Мәжілістің пленарлық отырысы өтеді, ал жұма күндері төменгі Палатаның Бюросы жиналады. Қалған уақытта кеңестерде, жұмыс топтарында және комитеттерде қызу талқылаулар жүреді. Дәл осы жерде заң шығару жұмысының негізгі, көрінбейтін бөлігі атқарылады.

Мысалы, дәл қазір Мәжіліс депутаты Айткүл Самақованың кабинетінде депутат Елена Тарасенкомен және депутат Шафхат Өтемісовпен келіссөздер өтіп жатыр.
Айткүл Байғазиевна былай дейді: "Өткен жолы біз отырыс өткізіп, Туризм және спорт агенттігін тыңдадық. Отырыстағы талқылау жақсы болды, және біз ұсынған шараларды үкімет қабылдайтын болса, нәтижелер оң болады деп ойлаймын. 1 қыркүйекте басталатын алтыншы сессияның жоспарына мүгедектер бойынша қоғамдық тыңдау енгізілді. Бұл өте өзекті мәселе. Біз әлеуметтік-мәдени даму комитетін және қоғамдық бірлестіктерді шақырамыз."

Барлық мәселелер талқыланғаннан кейін депутаттар НДП Нур Отан фракциясы жанындағы әлеуметтік кеңестің отырысына аттанды. Айтпақшы, қазір Мәжілісте 26 әйел депутат жұмыс істейді. Төртінші шақырылымда олардың саны 17 болған, ал үшінші шақырылымда бар болғаны 8 еді.

Басқа залдарда да параллель отырыстар өтуде. Мысалы, жұмыс тобы Мемлекеттік білім беру жинақтау жүйесі туралы заң жобасын қарастырып жатыр. Жұмыс тобының 12 мүшесінің бірі КНПК өкілі, біреуі Қазақстан халқы Ассамблеясы тізімі бойынша сайланған депутат, ал қалған 10 адам Нур Отан фракциясының мүшелері.

Бұл жерде көптеген таныс тұлғаларды кездестіруге болады. Міне, ең жас коммунистердің бірі депутат Айқын Қоңыров және Нур Отан депутаты Светлана Романовская. Ол Қазақстанның Ұлттық Тұтынушылар Лигасының төрағасы ретінде танымал.

Көрші залда әлеуметтік-мәдени даму комитетінің "Қазіргі Қазақстан театрлары: театр қызметін заңнамалық жетілдірудің жағдайы мен перспективалары" атты дөңгелек үстелі өтіп жатыр.

Мұнда Парламент депутаттары, театр басшылары, белгілі театртанушылар, драматургтер, актерлер, азаматтық қоғам өкілдері және бұқаралық ақпарат құралдары жиналды.

Отырыста театр өнерін дамытудың болашағы талқылануда. Қызу пікірталастар жүріп жатыр. Лермонтов атындағы театр директоры Юрий Якушев өте эмоционалды сөйледі.

Отырысты Мәжілістің әлеуметтік-мәдени даму комитетінің төрайымы Дариға Назарбаева жүргізді.

Мәжілістегі жұмыс ырғағы баяу емес. Бірнеше залда бір уақытта отырыстар өтіп қана қоймайды, олар бірінің артынан бірі жалғасады. Театрға қатысты отырыс аяқталысымен, конференц залда Нур Отан фракциясының экономикалық саясат жөніндегі кеңесі жиналады.

Күн тәртібінде Қазақстан Республикасының рұқсат беру жүйесін одан әрі реформалау жөніндегі Концепцияны қарау тұр. Мәжіліс депутаттары, мемлекеттік органдардың уәкілетті өкілдері және Атамекен ұлттық экономикалық палатасы атынан бизнес қауымдастығы кеңестің бастамасы бойынша күш біріктіруді шешті.

Осы жерде бірқатар мемлекеттік қызметтерге қатысты маңызды заң жобалары да талқылануда.

Қызмет қызметпен, ал түскі ас өз уақытымен. Мәжіліс ғимаратында депутаттар мен Парламент аппаратын қамтамасыз ететін төрт асхана бар.

Асхана қызмет көрсету секторының меңгерушісі Жанна былай дейді:
"Төрт асхана 15, 50, 80 және 150 орынға есептелген.

 - Асхана парламенттің барлық қызметкерлері үшін бірдей.

- Айырмашылық біреу ғана, депутаттарға даяшылар қызмет көрсетеді және олар бөлек залда тамақтанады. Депутаттар да барша сияқты клиенттер, мүмкін тіпті одан да инабатты, сыпайы, артық ештеңеге жол бермейді.

Түстен кейін Мәжілістің пленарлық отырысы басталады. Мұнда бірнеше заң жобасы талқыланады. Солардың бірі жеке басты куәландыратын құжаттарға қатысты. Түзетулерге сәйкес жеке басты куәландыратын құжаттарға паспорт, жеке куәлік, шетелдіктің ықтиярхаты, азаматтығы жоқ адамның куәлігі, дипломатиялық паспорт, қызметтік паспорт, босқын куәлігі, теңізшінің паспорты, шетелдік паспорт, қайтуға арналған куәлік және туу туралы куәлік жатады.

Депутат Айгүл Нұркина заңнамалық жаңалықтарды түсіндірген ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымовқа сұрақ қойды.

Талқылау барысында депутаттар заң жобасына ұсыныстар мен пікірлерін білдірді.

Бесінші шақырылым Мәжіліс депутаттық корпусындағы орташа жас 56 жылды құрайды. Бұл төртінші шақырылыммен салыстырғанда төрт жасқа үлкен.

Барлық өзгерістер мен толықтырулар қаралғаннан кейін Мәжіліс депутаттары дауыс берді.

Жалпы дауыс беру нәтижелері экранда көрсетілді. Бірінші оқылымда "Жеке басты куәландыратын құжаттар туралы" заң жобасы және оған қатысты түзетулер мақұлданды.

Мәжілістің пленарлық отырысын БАҚ өкілдері мен Мәжіліс қызметкерлері фойедегі арнайы мониторлар арқылы бақылай алады.

Залдан шыққан депутаттарды журналистер тағатсыздана күтіп тұрды.

Сұрақтарға Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің төрағасы Маулен Әшімбаев жауап берді.

Депутаттар үнемі Мәжіліс ғимаратында болғандықтан, мұнда барынша қолайлы жұмыс жағдайлары жасалған. Авиа және теміржол билеттерін брондау бөлімі тікелей Парламент ішінде орналасқан. Аir Astana кеңсесінде депутат көмекшісі өңірге сапарға билет брондап жатыр.

Депутаттар қоғамдық тұлғалар болғандықтан және камералардың назарында жиі болатындықтан, Парламент ғимаратында сұлулық салоны қызметі қарастырылған. Мұнда әйел депутаттар шаш үлгісін де, маникюрді де жасата алады.

Әйелдерге қызмет көрсететін шаштараз Ақмарал былай дейді:
"Мен Таразда шаштараз курсынан өттім. Жұмыс іздеп Астанаға келдім және осында қалдым. Күніне екі үш клиент келетін кездер болады, негізінен маңызды кездесулер үшін шаш қоюға келеді. Кейде таңертең шаш үлгісін жасап үлгермегендіктен бізге келеді. Депутаттар үшін шаш үлгісінің бағасы 2 500 теңге, ал Мәжіліс қызметкерлеріне жеңілдіктер қарастырылған. Шаштараз ретінде бес жылдық тәжірибем бар, Мәжілісте жеті айдан бері жұмыс істеймін. Жұмысқа қабылданғанда ең алдымен клиентке қалай қызмет көрсететініме қарады."

Ғимаратта газет дүңгіршегі, кеңсе тауарларын алуға арналған орын, дәріхана және пошта бөлімі де бар.

Құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімінің сектор меңгерушісі Айгүл Екібаева былай дейді:
"Мәжіліс депутаттары поштаны күн сайын алады. Біз барлық поштаны 9:00 ден 16:00 ге дейін қабылдаймыз. Қабылданған хаттар тіркеліп, жәшіктерге салынады. Жеке хаттардан бөлек депутаттар Парламент қарауына енгізілген заң жобаларын да алады."

40 орынға арналған оқу залы бар заң және ақпараттық әдебиеттер кітапханасы жұмыс істейді.

Кітапхананың ең құнды материалдарының бірі көптомдық энциклопедиялар: 12 томдық Қазақ Кеңестік энциклопедиясы, 30 томдық Үлкен Кеңестік энциклопедия, 62 томдық Терра баспасының Үлкен энциклопедиясы және 86 томдық Брокгауз бен Ефронның энциклопедиялық сөздігі.

Мәжілістің бас және қызметтік кіреберістерінде қауіпсіздік қызметінің формасын киген сыпайы қыздарды кездестіруге болады.
Дана былай дейді:
"Мен Мәжілісте бір жылдан сәл ғана астам жұмыс істеймін. КарГУ ның азаматтық факультетін бітірдім. Бастапқы дайындық мектебінен өткеннен кейін күзетші міндеттеріне кірістім. Неліктен күзетші болып жұмыс істеймін. Өйткені барлық әйелдер өздерін ер адамдардың тінтуін қаламайды, сондықтан қауіпсіздік қызметі жүйесінде арнайы әйелдер батальондары бар. Парламентке кіру уақытша рұқсатпен жүзеге асады. Ішке өткір немесе кесетін заттарды, спирттік ішімдіктерді алып кіруге тыйым салынады. Кез келген аппаратураны, мобилді телефондарды және тіпті флешкаларды да тек арнайы рұқсатпен ғана алып өтуге болады."

Бас кіреберістің фойесі.

Фойеде Парламент музейі орналасқан. Мұнда түрлі елдердің делегациялары депутаттарға сыйлаған қызықты кәдесыйлар қойылған. Бұл сыйлықтар туралы келесі репортажда кеңірек әңгімелейміз.

Ғимараттың маңызды элементтерінің бірі классикалық стильде жасалған Парламент Палаталарының бірлескен отырыстарына арналған 400 орындық зал.

Бірлескен отырыстар кезінде президиум орналасатын орын.

Екінші қабатта дөңгелек үстелдер өткізуге арналған конференц залы бар.

Үшінші қабатта төменгі Палатаның пленарлық отырыстары өтетін зал орналасқан. Зал 150 орынға есептелген және үш секторға бөлінген. Екі секторда депутаттар, үшінші секторда министрліктер мен Мәжіліс Аппаратының өкілдері отырады.

Залда заманауи жабдықтар орнатылған. Депутаттардың дауыс беру жүйесі, бірнеше ондаған тілге синхронды аударма жасауға арналған аппаратура бар.

Бибінұр Мұқұлбекова Мәжілісте шамамен бес жылдан бері синхронды аудармашы болып жұмыс істейді.
Бибінұр былай дейді:
"Синхронды, ауызша аударма жасайтын аудармашы мұқияттылыққа, тапқырлыққа, жылдам әрекет ету қабілетіне, жақсы дикцияға ие болуы тиіс. Сонымен қатар ол аударма жасайтын тілдерді өте жақсы меңгеруі қажет. Себебі сөйлеушінің алғашқы сөздерінен ақ не жайлы айтылатынын түсініп, ойында бірден толыққанды сөйлем құрып, оны микрофон арқылы синхронды жеткізуге міндетті."

Жас маман Еркежан өз әсерімен бөліседі:
"Есту арқылы аударма жасау синхронды аударманың ең күрделі түрі. Мен үшін ең қызығы дөңгелек үстелдер мен конференцияларда өткір әлеуметтік мәселелер көтерілген кезде аударма жасау."

Үшінші қабаттан жоғарыда депутаттардың, олардың көмекшілерінің және Мәжіліс Аппараты қызметкерлерінің жұмыс кабинеттері орналасқан.

Бұл кабинетте Нур Отан фракциясы Аппаратының қызметкерлері еңбек етеді.

Депутат Виктор Киянский бізге біраз уақыт бөліп, қазіргі интернет жайлы өз көзқарасымен бөлісті.
Виктор Владимирович былай деді:
"Қазіргі уақытта интернетте көптеген мәселелерді заңнамалық деңгейде реттеу қажет. Интернет қатты ластанып жатыр, мен оны экологиямен салыстырамын. Бұрын ауа таза болған, демалу жеңіл еді. Интернеттің ластануы, біріншіден, дәлелденбеген, тексерілмеген мәліметтерге байланысты. Екіншіден, сапасы төмен әрі сауатсыз жазылған ақпараттардың көп болуына байланысты. Мұндай ақпараттарды оқу кейде өте жағымсыз."

Депутат Киянскийдің көмекшісі Калдиша Қамысбаева былай дейді:
"Мен Парламентте 12 жыл жұмыс істеймін. Менің міндеттерім депутатқа заң шығару жұмысында көмектесу. Бізде Ресейдегі сияқты бірнеше көмекші жоқ. Бір көмекші барлық жұмысты атқарады. Қоңырауларға жауап береді, поштаны реттейді, өңірлерге сапарларды ұйымдастырады, протоколдар мен есептер дайындайды, материалдарды іріктейді, құжаттаманы жүргізеді, хаттар мен баяндамаларды дайындайды, жұмыс кестесін қалыптастырады, заң жобаларымен жұмыс істейді. 11 жыл бұрын, бірінші шақырылымда, 16 депутатқа екі көмекші ғана болған. Біз екеуміз 16 депутаттың тапсырмаларын орындауға тырыстық, бірақ сол кезде тапсырмалардың көптігінен жұмыстың сапасы әрине төмендейтін."

Жеті қабатта комитеттердің жұмыс отырыстарын өткізуге арналған залдар бар. 21 қабатта Мәжіліс Төрағасының апартаменттері, спикердің жұмыс кабинеті, хатшылық қызметкерлерінің кабинеттері, ресми делегацияларды қабылдау залы және Мәжіліс Бюросының отырыс залы орналасқан.

Парламенттің ең маңызды және ең жауапты іс шарасы екі Палатаның бірлескен отырысы болып саналады.

Бүгінгі күн тәртібінде елдегі конституциялық заңдылықтың жағдайы және 2011 жылға арналған бюджет бойынша Үкіметтің есебі тұр.

Депутаттар және шақырылған ведомстволардың басшылары залдағы өз орындарын иеленіп жатыр.

Отырыстың басталуына санаулы минуттар қалды. Отырыстың міндетті талабы телефон дыбысын өшіру. Депутаттар залда фамилиялары бойынша, алфавит тәртібімен орналасады.

Операторлар және фотографтар өз орындарын алды.

Отырыс Сенат пен Мәжіліс төрағалары өз орындарын алғаннан кейін ашық деп жарияланады. Сенат төрағасы Қайрат Мәми, Мәжіліс төрағасы Нұрлан Нығматулин.

Бүгін Үкімет 2011 жылғы республикалық бюджеттің орындалуы туралы есеп береді. Ауада шиеленіс бар. Өйткені бірнеше апта бұрын игерілмеген қаражат үшін бүкіл Үкіметті отставкаға жіберу ұсынысы жасалған еді. Қазақстан Конституциясына сәйкес, егер Парламент Үкіметтің есебін мақұлдамаса, онда Парламент Үкіметке сенімсіздік білдіреді.

Қаржы министрінің баяндамасы кезінде Премьер министр және басқа Үкімет мүшелері Сенат және Мәжіліс депутаттарынан сын мен ескертулерді күтіп, өз орындарында алаңдаулы отыр.
Карим Мәсімов былай деді:
"Бюджетті үнемдеу мақсатында игерілмеуі қалыпты жағдай деп есептеймін. Бірақ тәжірибе көрсеткендей, бюджеттің игерілмеуі көбіне мемлекеттік сатып алу рәсімдерінің республиканың заңнамасына сәйкес жүргізілмеуіне байланысты. Біз Қаржы полициясы агенттігімен бірге бюджет бағдарламаларының адал емес орындаушыларын жауапқа тартуға көмектесетін бағдарлама әзірлейміз."

Естеріңізге сала кетейік, 2010 жылы бюджет қаражатын орындау нәтижелері бойынша 138 мемлекеттік қызметші және 6 саяси тұлға әкімшілік жауапкершілікке тартылған болатын.

Қызу пікірталастар мен эмоционалды талқылаулардан кейін Үкіметтің қорытынды есебі ақыры мақұлданды. Дегенмен депутаттар Үкімет мүшелеріне қатал ұсыныстар білдірді. Бұл ұсыныстар ультиматумға ұқсайды: бұдан былай халық қажеттілігі үшін бөлінген әрбір теңге толық көлемде игерілуі тиіс.

Материалдың түпнұсқасы Voxpopuli.kz сайтында жарияланған (2023 жылы жабылғанға дейін). Автор тарихи және деректі материалдарды сақтау мақсатында мәтін мен фотоларды жеке мұрағаттан қалпына келтірді.